Ο Τελωνισμός των ψυχών κατα την ωρα του θανάτου
Ὁ ΤΕΛΩΝΙΣΜΟΣ τῶν ψυχῶν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θανάτου
ἤτοι
φοβερὰ ὀπτασία περὶ τῶν δαιμονικῶν τελωνίων, ποὺ ἀπαντᾶ ἡ ψυχή ἐξερχομένη ἐκ τοῦ σώματος, καὶ περὶ Παραδείσου, κολάσεως καὶ μνημοσύνων.
Γρηγορίου Μοναχοῦ
Μαθητοῦ Ἁγίου Βασιλείου τοῦ Νέου
ΑΘΗΝΑΙ 1995
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Ἡ διήγησις αὐτὴ ἐλήφθη ἀπὸ τὴν περίληψιν τοῦ βιβλίου «Στόμα θανάτου» τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κωνσταμονίτου, τὸ ὀποίον λόγῳ τοῦ ὄγκου τοῦ ἐκυκλοφόρησε κατ’ ἀρχὰς εἰς ὀλίγας μόνον χιλιάδας ἀντιτύπων καὶ σώζεται εἰς δύο χειρογράφους Κώδικας τοῦ Ἁγίου Ὄρους, εἰς τὰς βιβλιοθήκας τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Ἄννης καὶ Ἱερᾶς Μονῆς Κωνσταμονίτου.
Παλαιότερον, λόγω τῶν δυσκολιῶν ποὺ παρουσίασεν ἡ ἐκτύπωσις τῶν βιβλίων τόσον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅσον καὶ εἰς τὸν Ὀρθόδοξον κόσμον τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐκυκλοφόρησαν πολλαὶ εἰκονογραφίαι, αἱ ὀποῖαι περιγράφουν τὸν Τελωνισμὸν τῆς Ψυχῆς. Ἀργότερον ὄμως ὀμὰς ζηλωτῶν ἁγιορειτῶν ἐξέδωκε τὸ βιβλίον «Στόμα Θανάτου» εἰς ἀρκετὰ ἀντίτυπα καὶ ἐν συνεχεία πολλοὶ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ συνέχισαν τὴν ἔκδοσίν του.
Τὰ περὶ τῆς ἐξόδου καὶ τελωνισμοῦ τῆς ψυχῆς θέματα περιγράφονται πολλάκις μὲ ζωηρὰς εἰκόνας, ὅπως φαίνεται εἰς ἀρκετοὺς Βίους Ἁγίων καὶ μάλιστα τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου, ἁγίου Μακαρίου, Μάρκου τοῦ Ἀθηναίου, τῶν διηγήσεων τοῦ Εὐεργετινοῦ κ.λ.π.
Κατὰ τὴν Ὀρθόδοξον πίστιν τὴν ὥραν τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἐξόδου τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὸ σῶμα καὶ προτοῦ ἡ ψυχὴ μεταβῆ εἰς τὴν μέσην κατάστασιν τῶν ψυχῶν ἀναμένουσα τὴν γενικὴν καὶ τελικὴν κρίσιν ἀπὸ τὸν Θεάνθρωπον Κύριον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Δευτέρας Παρουσίας, ὑφίστσται τελωνισμὸν ἀπὸ τὰ πονηρὰ πνεύματα. Τούτο ἄλλωστε βεβαιοῦται καὶ ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, ὁ ὁποίος εἶπεν: «Ἔρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοί οὐκ ἔχει οὐδέν». (Ίωάννην ιδ’, στ. 30).
ΔΙΗΓΗΣΙΣ
Τῆς θεωρίας τὴν ὁποίαν ἔγραψα ἐγὼ ὁ ταπεινὸς Γρηγόριος, μαθητὴς τοῦ Ἁγ. Βασιλείου τοῦ Νέου
Ὁ ἁγιώτατος Πατὴρ Βασίλειος ἦτο εἰς τὸν καιρὸν τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σοφοῦ καὶ ἐκατοικοῦσε πλησίον τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἐπειδὴ δὲ εἶχεν ἀποθάνει ὁ Γέροντάς μου, ἐζήτουν πνευματικὸν πατέρα νὰ μὲ ὁδηγᾷ εἰς τὰ ουράνια. Ὁ δὲ Θεός, ποὺ κάμνει τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων Αὐτόν, μοῦ ἐφανέρωσε τὸν ἁγιώτατον τούτον Γέροντα και ἐσύχναζα, καθὼς καὶ ἄλλοι πολλοί, καὶ μᾶς ἐδίδασκεν. Ἦτο δὲ καὶ κάποια γραῖα καλόγνωμος καί ἔκαμνε πολλὴν διακονίαν εἰς τὸν Ἅγιον, καὶ ὁ Ἅγιος εἶχε πολλὴν συμπάθειαν εἰς τὴν γραῖαν, διότι ἦτον εὐλαβὴς καὶ ἐθυσιάζετο διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὴ λέγω, ἡ τίμια γερόντισσα Θεοδώρα, ἀπέθανε μετὰ ὀλίγα ἔτη καὶ πάντες οἱ μαθηταὶ τοῦ Ἁγίου τὴν ἐλυπήθησαν, μάλιστα δὲ ἐγὼ ὁ Γρηγόριος διότι πολὺ μὲ ἀγαποῦσεν. Ἐγὼ δὲ ἐνοχλούμενος ἀπὸ τὸν λογισμὸν πολλάκις ἔλεγα· ἄραγε νὰ ἐσώθη ἡ Θεοδώρα; Ἐρωτοῦσα δὲ τὸν Γέροντα πολλὰς φορὰς νὰ μάθω τίποτε περὶ τῆς Θεοδώρας, καὶ δὲν μοῦ ἀπεκρίνετο. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐνοχλούμενος ὑπὸ τοιούτων λογισμῶν δὲν ἔπαυα ἀπὸ τοῦ νὰ ἐρωτῶ καὶ νὰ ἐνοχλῶ αὐτὸν περὶ τῆς Θεοδώρας. Μίαν λοιπὸν τῶν ἡμερῶν χαμογελῶντας μοῦ λέγει· θέλεις τέκνον, νὰ ἰδῇς τὴν Θεοδώραν; Ἐγὼ τοῦ εἶπα· καὶ πῶς εἶναι δυνατόν, Πάτερ μου, νὰ ἰδῶ τὴν Θεοδώραν, ἡ ὅποία πρὸ πολλοῦ ἀπέθανε καὶ εὐρίσκεται εἰς τὴν ἄλλην ζωήν; Ὁ δὲ Ἅγιος μοὶ εἶπε· ταύτην τὴν ἐσπέραν θέλεις ἰδεῖ τὴν Θεοδώραν. Ἐγὼ δὲ ἀποροῦσα συλλογιζόμενος ποῦ καὶ πῶς ἔχω νὰ τὴν ἰδῶ, καὶ βαλὼν μετάνοιαν ἠσπάσθην τὴν δεξιὰν τοῦ καὶ ἀνεχώρησα, συλλογιζόμενος τοὺς λόγους τοῦ Γέροντος.
Τὴν νύκτα λοιπὸν κοιμώμενος βλέπω ἕνα νέον καὶ μοῦ λέγει· σηκώσου καὶ ἐλθὲ ὅπου ὁ Γέροντάς σου θὰ ὑπάγῃ τώρα, εἰς τὴν Θεοδώραν· ἐλθὲ νὰ ὑπάγης μαζί του νὰ τὴν ἰδῇς. Ἐγὼ δὲ ἀκούσας τοῦτο, ἐνόμισα πὼς παρευθὺς ἐσηκώθην καὶ ἐπήγα εἰς τὸ κελλὶ τοῦ Ἁγίου καὶ δὲν τὸν εὗρον. Ἠρώτησα καὶ μοῦ εἶπαν ὅτι ὑπάγει νὰ ἰδῆ τὴν ὑποτακτικὴν τοῦ Θεοδώραν. Ἀκούσας δὲ ἐγὼ ἐλυπήθην, πὼς δὲν τὸν ἐπρόφθασα. Ἀλλ’ ἕνας ἄνθρωπος μοῦ ἔδειξε τὸν δρόμον καὶ μοῦ εἶπε· τρέχα καὶ θέλεις φθάσει τὸν Γέροντά σου. Ἐγὼ δὲ ἐτρεχα καὶ μοῦ ἐφαίνετο πὼς πηγαινὼ εἰς τὸν ναὸν τῆς Παναγίας τῶν Βλαχερνῶν. Καὶ αἴφνης εὐρέθηκα εἰς ἕνα πολὺ στενὸν καὶ ἀνηφορικὸν μέρος καὶ ἀναβαίνων αὐτὸ μὲ πολὺν κόπον καὶ φόβον ἔφθασα εἰς μίαν ὡραίαν θύραν κεκλεισμένην.
Θεωρἡσας δὲ ἀπὸ μίαν θυρίδα μήπως ἰδῶ κανέναν καὶ τοῦ εἰπῶ καὶ μοῦ ἀνοίξῃ, βλέπω δύο γυναῖκας καὶ ἐκάθηντο καὶ ἐσυνωμιλοῦσαν. Ἐγὼ δὲ εἶπα εἰς τὴν μίαν· κυρά, τίνος εἶναι αὐτὸ τὸ ὡραῖον παλάτιον; Καὶ αὐτὴ μοῦ εἶπεν· τοῦ ὁσίου πατρὸς μας Βασιλείου, ὅτι ὀλίγη ὥρα ἦτον ὅπου ἦλθε καὶ ἐπεσκέφθη τὰ πνευματικὰ του τέκνα. ᾿Εγὼ δὲ ἀκούσας ἐτοῦτο ἐχάρην μεγάλως καὶ τὴν παρεκάλουν νὰ μοῦ ἀνοίξῃ νὰ εἰσέλθω· διότι καὶ ἐγὼ τέκνον τοῦ εἶμαι, τῆς εἶπα, καὶ πολλάκις ῆλθον ἐδῶ με τὸν Γέροντά μας. Καὶ ἐκείνη μοῦ εἶπεν· ἐσὺ δὲν ἐξαναῆλθες ἐδῶ καὶ οὔτε σὲ γνωρίζομεν καὶ διὰ τοῦτο φεῦγα ἀπὸ ἐδῶ· διότι χωρὶς τῆς κυρίας Θεοδώρας τὴν ἄδειαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ κανεὶς ἐδῶ. Αὐτὰ τὰ παλάτια εἶναι τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Βασιλείου καὶ τὰ ἐχάρισεν εἰς τὴν ὑποτακτικήν του Θεοδώραν, καὶ χωρὶς τὴν ἄδειαν αὐτῆς εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσέλθῃ τις ἐδῶ. Ἐγὼ δὲ ἀκοῦσας διὰ τὴν Θεοδώραν ἔλαβον θαῤῥος καὶ ἤρχισα νὰ χτυπῶ καὶ νὰ φωνάζω. Ἀκούσασα δὲ ἡ Θεοδώρα ἐπλησίασεν εἰς τὴν θυρίδα νὰ ἰδῇ τὶς ἦτο ὁποὺ ἐκτύπα καὶ ἐφώναζε, βλέπουσά με δὲ λέγει ἀμέσως πρὸς τὰς γυναῖκας, ἀνοίξατε γρήγορα διότι αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος Γρηγόριος ὁ ἠγαπημένος υἱὸς τοῦ Πατρός μας. Καὶ ἅμα αὐταὶ ἤνοιξαν καὶ εἰσῆλθον, ἔτρεξεν ἡ Θεοδώρα καὶ μὲ ἐνηγκαλίσθη περιχαρῶν λέγουσά μοι· κύριε Γρηγόριε, τὶς σε ἔφερεν ἐδῶ; Ἄραγε ἀπέθανες καὶ ἠξιώθης νὰ ἔλθῃς εἰς τὸ μακάριον τοῦτο μέρος καὶ τῇν αἰώνιον ζωήν; Ἐγὼ δὲ ἀποροῦσα καὶ δὲν ἤξευρα τὶ νὰ εἰπῶ, διότι δὲν μοῦ ἐφαίνετο ὄραμα, ἀλλ’ ὡς πραγματικά. Ὅθεν τῆς εἶπα· κυρία καὶ μήτηρ μου, δὲν ἀπέθανα, ἀλλ’ εὑρίσκομαι ἀκόμα εἰς τὴν πρόσκαιρον ζωήν, πλὴν μὲ τὴν εὐχὴν καὶ βοήθειαν τοῦ Πατρὸς μας ἔφθασα ἐδῶ νὰ σὲ ἰδῶ καὶ νὰ μάθω εἰς ποίαν κατάστασιν καὶ μέρος εὑρίσκεσαι· καὶ πὼς ὑπέμεινας τοῦ θανάτου τὴν βίαν καὶ πῶς ἐπέρασες τὰ πονηρὰ δαιμόνια τοῦ ἀέρος, πῶς διέφυγες τὰς πανουργίας αὐτῶν· διότι ἠξεύρω καλῶς ὅτι ἐντὸς ὀλίγου εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς μου θὰ διέλθω καὶ ἐγὼ ταῦτα.
Ἐκείνη δέ μοῦ ἀπεκρίθη λέγουσα· ὦ τέκνον μου ἠγαπημένον Γρηγόριε, πὼς νὰ σοῦ διηγηθῶ τὸν κίνδυνον καὶ φόβον ὀποὺ ὑπέμεινα, ὅτε ἦτο διὰ νὰ χωρισθὴ ἡ ψυχή μου τοῦ σώματος. Πὼς νὰ ἐξηγήσω τοὺς πόνους καὶ τὰς στενοχωρίας ὀποὺ ὑπέφερα ἕως ὄτου νὰ χωρισθῆ ἡ ψυχή μου ἀπὸ τὸ σώμα. Τοὺς πόνους τούτους παρομοιάζω ὡς ὁ ζωντανὸς νὰ ῥιφθῆ μέσα εἰς τὴν φωτιάν γυμνός, καὶ νὰ κατακαίεται καὶ νὰ σπαράττη ἀπὸ τοὺς πόνους, καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἀναλύη, ἕως ὄτου νὰ ἀναχωρήση ἡ ψυχὴ ἐκ τοῦ σώματος. Τόσον πικρὸς τέκνον μου εἶναι ὁ θάνατος. Πολὺ δὲ περισσότερον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς ἐγώ. Διὰ δὲ τοὺς δικαίους δὲν ἠξεύρω τέκνον μου, ὀποίου εἴδους εἶναι διότι ἐγὼ ἡ ταλαίπωρος ἦμουν ἀμαρτωλή. Ὄταν δὲ ἐψυχομάχουν, ἔβλεπον γύρωθεν τῆς κλίνης μου στεκαμένους πολλοὺς μαύρους καὶ ἄσχημους οἱ ὀποῖοι ἀνεκατεύοντο καὶ ἐταράσσοντο καὶ ἔτριζαν τὰ δόντια τοὺς κατ’ ἐμοῦ καὶ ἐγαύγιζαν ὡς σκύλοι καὶ λύκοι, καὶ έκαμναν διαφόρων ζώων λαλιάς, βροντῶντες, λυσῶντες καί μουγκρίζοντες ὡς βόδια, στρέφοντες τὰ ἄγρια βλέμματα καὶ σκοτεινὰ πρόσωπά των καὶ μὲ ἐφοβέριζαν, τῶν ὀποίων καὶ μόνον ἡ θεωρία εἶναι άνωτέρα πάσης κολάσεως. Καὶ όχι μόνον ἐτοῦτα ἀλλὰ τὸ χειρότερον ἦτο ποὺ δὲν ἠμπόρουν νὰ στερηθῶ τὰς θεωρίας τῶν. Διότι γυρίζοντας τὰ ὀμμάτιά μου ἐδῶ καὶ ἐκεὶ διά να μὴ τοὺς βλέπω, ἦτον ὄμως ἀδύνατον νὰ φύγω τὴν θεωρίαν καὶ τὰς φωνάς των. Διότι ἀπ’ ὄπου ἤθελα στρέψει τοὺς ὀφθαλμούς μου, τοὺς έβλεπα.
Καὶ ἐνῶ ταῦτα ἔπασχα καὶ ἐστενοχωρούμην, βλέπω αἴφνης δύο λαμπροτάτους νέους χαρούμενους, με χρυσὰ μαλλιά, που ἔλαμπαν ὡς ὁ ἥλιος ἐνδεδυμένοι φορέματα ἀστράπτοντα. Οἱ νέοι οὗτοι ἐστάθησαν πρὸς δεξιὰν τῆς κλίνης μου, ὀμιλοῦντες μυστικῶς, ὁ ἕνας δὲ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ὡραίους νέους ἀρχίνησε νὰ φοβερίζη με αὐστηράν, ἀλλὰ καὶ γλυκυτάτην φωνὴν ἐκείνους τοὺς μαύρους, λέγων πρὸς αὐτούς· ἄδικοι καὶ παμμίαροι πονηροὶ δαίμονες, τίνος ἔνεκεν προφθάνετε εἰς τὸν θάνατον τῶν ἀνθρώπων καὶ τοὺς ταράσσετε καὶ τοὺς συγχύζετε με τὰς φλυαρίας καὶ ἀγρίας φωνάς σας; Ὦ κακοὶ καὶ ἀγριοπρόσωποι, μὴ πολὺ χαίρεσθε, διότι δεν ἔχετε ἀπόλαυσιν καμμίαν, μόνον καθὼς ἤλθετε, οὖτω καὶ θα ἀναχωρήσετε κατησχυμένοι. Ταῦτα καὶ ἄλλα ὅμοια ἔλεγεν ἐκεῖνος ὁ λαμπρότατος νέος με γλυκυτάτην φωνήν. Ἐκείνοι δὲ ἔφερον ἐν τῷ μέσῳ τὰς ἐκ νεότητάς μου κακὰς πράξεις, εἶτε ἐν λόγῳ εἶτε ἐν ἔργῳ φλυαροῦντες καὶ φωνάζοντες ὅλα μου τὰ ἁμαρτήματα καὶ ἄλλα περισσότερα, καὶ ἐγὼ ἔτρεμον καὶ ἐπρόσμενον τὸν θάνατον. Τότε ἦρθε καὶ ἕνας νέος χονδρός, βάρβαρος, τοῦ ὁποίου ἡ μορφὴ ἦτον ὡς τοῦ ὠρυομένου λέοντος, καὶ ἦτο φορτωμένος διάφορα σιδηρᾶ ἐργαλεῖα καὶ ὁ ὁποῖος δίδει τὸν θάνατον κάθε ἀνθρώπου. Βλέπουσα ἡ ταπεινὴ μου ψυχὴ ἐκεῖνον τὸν τύραννον, ἐκυριεύθη ἀπὸ φόβον καὶ τρόμον.
Τότε οἱ δύο νέοι λέγουν πρὸς τὸν τύραννον ἐκεῖνον· τὶ στέκεις; λύσον τὰ δεσμὰ τοῦ σώματος καὶ μὴ τῆς δωσῃς πολὺν πόνον, διότι δὲν ἔχει πολλὰ καὶ μεγάλα ἁμαρτήματα. Γεμίσας λοιπὸν ἕνα ποτήριον ἐκεῖνος ὁ τύραννος μου τὸ ἔδωσε νὰ τὸ πιῶ, καὶ ἐγὼ μὴ θέλοντας τὸ ἔπιον καὶ εὐθὺς ἐξῆλθεν ἡ ψυχή μου ἐκ τοῦ σώματος με τρομερωτάτην βίαν. Ἦτον δε τόσο πικρὸν καὶ ἄνοστον τὸ ποτόν, ὅπου μη ὑποφέροντας τὴν πικράδα, ἐξήλθεν ἡ ψυχὴ ἐκ τοῦ σώματός μου. Ἐξερχομένην τὴν ψυχὴν τὴν ἔλαβον οἱ νέοι ἐκεῖνοι, περιτυλίξαντες διὰ τῶν ἐπανωφορίων των, ἐγώ δε ἐπαρατήρουν τὸ σῶμά μου ὁποὺ ἐκείτετο νεκρὸν καὶ ἐθαύμαζα. Διότι δὲν ἤξευρα ὅτι συμβαίνουν ταῦτα πάντα ἐν καιρῷ θανάτου εἰς τὸν ταλαίπωρον ἄνθρωπον. Ἐνῶ δέ με ἐκράτουν οἱ Ἄγγελοι, τοὺς περιεκύκλωσαν οἱ ἄγριοι καὶ ἀνελεήμονες δαίμονες καὶ μεγαλοφώνως ἔλεγον αὐτὴ ἔχει πολλὰ ἁμαρτήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν γραμμένα καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ μας ἀποκριθήτε διὰ ὅλα αὐτά.
Καὶ οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι ἐξήταζον τὶ καλὸν ἔκαμα ἐν τῇ ζωῇ μου καὶ τὸ ἐπαρουσίαζον, διότι καὶ ἐγὼ ἡ πτωχὴ θα εἶχον κάμει τὸ κατὰ δύναμιν διὰ τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἐάν ἔδωσα εἰς κανένα πεινῶντα ἄρτον ἢ διψῶντα ἐπότισα ἢ ἐπεσκέφθην ἀσθενὴ ἢ φυλακωμένον ἢ ἐδέχθην ξένον καὶ τὸν ἀνέπαυσα· ἢ ἐάν ἐπήγαινα εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἐστεκόμην με φόβον Θεοῦ καὶ εὐλάβειαν ἢ ἐάν ἔβαλα ἔλαιον εὶς κανδήλα εἰκόνος· ἢ ἐφιλίωσα κανέναν ὁποὺ εἶχεν ἔχθραν με τὸν πλησίον του· ἢ ἂν ἔκλαυσα διὰ τὰς ἁμαρτίας μου ἢ με ὕβρισε τις καὶ ὑπέμεινα· ἢ ἂν ἔδωκα καλὸν παράδειγμα εἰς τοὺς ἀνθρώπους διὰ νὰ κάμουν τὸ καλόν· ἢ ἐὰν ἐπαρηγόρησα ἀπηλπισμένον, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν καὶ νὰ ἐλπίζῃ εἰς τὸν Θεὸν καὶ νὰ κάμῃ ἔργα θεάρεστα· ἂν ἐνήστευσα διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἂν ἐγκρατεύθην ἀπὸ ψεύδη καὶ ὅρκους καὶ λόγια ὑβριστικὰ καὶ ἐν γένει πάντα τὰ καλὰ ὁποὺ ἔκαμα ἐν τῷ κόσμῳ τὰ ἐζύγισαν μετὰ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἐδιώρθωνον αὐτά. Διὰ ὅλα ταῦτα ἐδυσαρεστοῦντο οἱ δαίμονες ἐξαγριώνοντες ἐναντίον μου, καὶ ἐμάχοντο μετὰ τῶν Ἀγγέλων δοκιμάζοντες πάντοτε νά με ἁρπάσουν ἐκ τῶν χειρῶν των καὶ νά με ῥίψουν εἰς τὸν ἄχαρον ᾅδην.
Μετὰ δὲ ταῦτα βλέπω τὸν ἁγιώτατον Γέροντά μας Βασίλειον μετὰ τῆς θεοχαρίστου δυνάμεώς του καὶ λέγει πρὸς τοὺς Ἀγγέλους· κύριοί μου, αὕτη ἡ ψυχή μου ἔκαμε πολλὰς ὑπηρεσίας καί με ἀνέπαυσεν εἰς τὰ γηρατειά μου. Διὰ τοῦτο ἐπαρεκάλεσα τὸν Θεὸν δι’ αὐτὴν καί μου τὴν ἐχάρισεν ἡ εὐσπλαχνία Του. Μ’ ὅλον τοῦτο δεχθήτε καὶ αὐτά, διὰ νὰ πληρώσετε τὰ χρέη της, βαίνοντες τὰ ἐναέρια τελώνια, νὰ τὴν ἐξαγοράσητε ἐκ τῶν δαιμόνων. Διότι ἐγώ με τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ εἶμαι πολὺ πλούσιος εἰς τὰ οὐράνια καὶ Θεϊκὰ χαρίσματα, ταῦτα δὲ τὰ ἐσύναξα ἐκ τῶν πολλῶν κόπων καὶ ἱδρώτων καὶ τῆς τὰ χαρίζω νὰ έξαγορασθή. Μοῦ ἐφάνη δὲ πῶς ἦταν μία σακκούλα γεμάτη φλουριά· δίδοντας δὲ ταῦτα τῶν Ἀγγέλων ἔγινεν ἄφαντος.
Ὡς εἶδον δὲ ταῦτα ἐκεῖνοι οἱ μαύροι ἔμειναν ἄφωνοι, μὴ δυνάμενοι νὰ στερεώσωσι τὴν κακίαν των, καὶ εὐρισκόμενοι πολλὴν ὥραν εἰς σύγχυσιν καὶ ἀπελπισθέντες καὶ μουγκρίζοντες ἀνεχώρησαν ἀπὸ ἡμᾶς. Μετὰ δὲ ταῦτα ἦλθε πάλιν ὁ ἅγιος Γέροντάς μας, φέρων πολλὰ ἀγγεία γεμάτα ἀπὸ ἁγίου ἐλαίου, τὰ ὁποῖα ἐκράτουν εὐμορφότατοι νέοι μὲ χρυσὰ μαλλιά, καὶ διέταξε νὰ τὰ ἀνοίξουν καὶ νὰ τὰ ῥίψουν ἕνα πρὸς ἕνα ὅλα ἐπάνω μου. Χύνοντες δὲ ταῦτα, ἐγέμισα θαυμαστῆς καὶ οὐρανίας εὐωδίας, καὶ καθαρισθεῖσα, ἔγινε τὸ πρόσωπόν μου λαμπρὸν καὶ εὐγενές, ἐθεώρουν δὲ ἑαυτὴν καὶ ἤμουν εὔμορφη καὶ ἄσπρη ὡς τὸ χιόνι καὶ ἐγέμισα ἀπὸ θεϊκῆς εὐφροσύνης. Τότε εἶπεν ὁ ἅγιος Γέροντάς μας πρὸς τοὺς νέους· κύριοί μου, ἀφοὺ τελέσητε ὅσα χρήσιμα ἀνήκουν εἰς τὴν ψυχὴν ταύτην, φέρετέ την εἰς τὴν οὐράνιον κατοικίαν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔχει ἑτοίμην ὁ Θεὸς διὰ νὰ κατοικῶ μὲ τὰ πνευματικά μου τέκνα. Καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν ἀπὸ ἡμᾶς. Ὑψώσαντες δὲ οἱ Ἄγγελοι τὰς χρυσοειδεῖς πτέρυγάς των ἐπέταξαν εὶς τὸν ἀέρα ὡς τὰ σύννεφα, ὅσαν τὰ διώκη ὁ άνεμος, καὶ κρατοῦντές με ἀνεβαίναμεν κατὰ ἀνατολάς.
1. Τὸ τελώνιον τῆς καταλαλιᾶς
Ἐκεῖ ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς καταλαλιᾶς, δηλαδὴ τῆς κατακρίσεως, ὅπου ἦταν μία σύναξις μαύρων· εἰς τὸ μέσον δὲ ἐκάθητο ὁ πρῶτός των μὲ πολλὴν πονηρίαν, καὶ εὐθὺς ἐστάθημεν. Μάρτυς μου δὲ ὁ Κύριος, τέκνον μου Γρηγόριε, πῶς ὅσους κατέκρινα ἐν τῇ ζωῇ μου, μου εἶπαν ὅλων τὰ ὀνόματα καὶ τὴν ὥραν, ὡς καὶ μίαν λέξιν μου ἐφανέρωσαν, καὶ ἐζήτουν δίκην. Καὶ ὄχι μόνον τὸ ἀληθές, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλά με ἐσυκοφάντουν ἐκ πονηριάς των. Καὶ ἐάν εἶπα λόγον μὲ ἄλλον σκοπόν, καὶ αὐτὸν ὡς κατάκρισιν, ἐξεζήτουν λογαριασμόν. Χάριν λόγου, ἐάν εἶπα τίποτε ὑπὸ ἀγάπην ἢ μὲ σκοπὸν διὰ νὰ διορθωθῆ ὁ πταίστης, εἰς ὅλα λέγω ταῦτα ἐρωτοῦσαν τοὺς Ἀγγέλους νὰ τοὺς ἀποκριθώσιν. Οἱ δὲ Ἄγγελοι τοὺς ἀπεκρίθησαν εἰς τὰ ἀληθή καὶ τοὺς τὰ ἐπλήρωσαν ἀπὸ ἐκείνα ὁποὺ μοῦ εἶχε χαρίσει ὁ Γέροντάς μας καὶ ἔτσι ἀνεχωρήσαμεν εὐθὺς ἀπὸ αὐτούς.
2. Τὸ τελώνιον τῆς ὕβρεως
Καὶ ἀναβαίνοντες ὀλίγον τι μᾶς ἐσυναπάντησε τὸ τελώνιον τῆς ὕβρεως. Καὶ ἐξοδεύσαντες καὶ εἰς ἐκεῖνο ὡς καὶ εἰς τὸ πρῶτον, ἀνεχωρήσαμεν ἀνενόχλητα δι΄ εὐχῶν τοῦ Πατρός μας. Καὶ ἀναβαίνοντες συνωμίλουν οἱ Ἄγγελοι λέγοντες· ἀληθῶς μεγάλην ὠφέλειαν καὶ χάριν εὕρεν ἐτούτη ἡ ψυχὴ ἀπὸ τὸν ἠγαπημένον δοῦλον τοῦ Θεοῦ Βασίλειον· ἄλλιως ἠθέλομεν στενοχωρηθῆ πολὺ ἐκ τούτων τῶν τελωνίων.
3. Τὸ τελώνιον τοῦ φθόνου
Ενῶ ἔλεγον ταῦτα οἱ Ἄγγελοι, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τοῦ φθόνου, καὶ μὴ ἔχοντες, χάριτι θεία, ἐκείνοι οἱ ἀγριοπρόσωποι μαῦροι κατηγορίαν νὰ μοῦ εἰποῦν, ἀνεχωρήσαμεν χαρούμενοι. Μ’ ὅλον τοῦτο ἔτριζαν τὰ δόντια τοὺς μετὰ πολλῆς κακίας καὶ θυμοῦ κατ’ ἐμοῦ καὶ ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς καταπιούν.
4. Τὸ τελώνιον τοῦ ψεύδους
Καὶ ἀναβαίνοντες εἰς πολὺ ὕψος ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τοῦ ψεύδους, εἰς τὸ ὁποῖον ἦσαν πολὺ πλῆθος μαῦροι, καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν πολὺ ἄσχημα καὶ μισητά. Ὁ πρῶτος αὐτῶν ἐκάθητο μετὰ πολλῆς ἀλαζονείας καὶ ὡς μᾶς εἰδαν, ἤρχοντο ὡς λησταὶ πρὸς ἡμᾶς, τρέχοντες μετὰ κραυγῆς καὶ ταραχῆς, καὶ ἔφερναν πολλὰς ἀποδείξεις καὶ πολλὰ
ψέμματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἀνόητος πολλάκις ὡμίλησα, κρύψασα τὴν ἀλήθειαν εἰς τὴν παιδικήν μου ἡλικίαν. Πλὴν αὐτοὶ παρουσιάζοντες ταῦτα, τὸν καιρὸν ὁποὺ τὰ εἶπα, τὴν θέσιν, τὴν ὑπόθεσιν, καὶ τὰ πρόσωπα ὁποὺ εἶπα τὸ κάθε ψεύδος, ἐζήτουν δίκην. Ἀλλ’ οἱ Ἄγγελοι πράξαντες ὡς καί εὶς τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τῆς πρὸς ἐμὲ ἐλεημοσύνης τοῦ Πατρός μας, ἠλευθερώθημεν καὶ ἀπὸ αὐτά.
5. Τὸ τελώνιον τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς
Καὶ ἀναβαίνοντες ὀλίγον τι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς. Ἐδῶ εὕρομεν σύναξιν πολλῶν μαύρων, καὶ ὁ πρῶτος αὐτῶν ἐκάθητο ὡς εἴδωλον, πολὺ ἐξαγριωμένος, καὶ ἐπρόσταξε μετ’ ὀργῆς καὶ φωνῆς τόσον ἀγρίας, ὁποὺ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ διακρίνωμεν τὶ ἔλεγεν εἰς τοὺς παραστεκομένους δαίμονας. Αὐτοὶ δὲ πλήρεις κακίας
ἐδαγκάνοντο καὶ ἐτρώγοντο μεταξύ των, ὡς οἱ σκύλοι οἱ λυσσασμένοι, καὶ φωνάζοντες ὡς ἄγρια θηρία, μᾶς ἔβλεπον μετὰ μεγίστης κακίας, καὶ μὲ ἐξήταζον, ὄχι μόνον εἰς ὅσα ἀληθῶς μὲ ὀργὴν καὶ θυμὸν ἐφιλονείκουν μὲ κανένα ἢ μὲ ἄγριον βλέμμα τὸν ἐθεώρουν, ἀλλὰ καὶ ὅσα ὠμίλουν μὲ ἀγάπην καὶ ἐσυμβούλευα τὰ τέκνα μου ἢ τὰ ἐτιμώρουν καὶ ὠργιζόμην ἐναντίον των. Ὅλα ταῦτα, λέγω, ἕνα πρὸς ἕνα μοῦ τὰ ἐφώναζαν καὶ ἢ εἶχα φοβερίσει κανένα καὶ ἀνεχώρουν δυσαρεστημένη ἢ εἶχα ἔχθραν καὶ ἐμνησικάκουν ἐναντίον τινός. Ὅτι φέρσιμον καὶ κίνημα ἔκαμνα, τὰ αὐτὰ σχήματα καὶ κινήματα ἔκαμναν καὶ αὐτοὶ τρέχοντες ἐναντίον μας, ἀναφέροντες τὰ ὀνόματα τῶν ἀνθρώπων, τὴν ἐποχὴν καὶ τὰς αὐτὰς λέξεις καθαρῶς, καθὼς τὰς ἔλεγα ἐγὼ ὅταν ἐθύμωνα. Πληρώσαντες δὲ καὶ ἐκεῖ τὸ χρέος ἀνεχωρήσαμεν.
6. Τὸ τελώνιον τῆς ὑπερηφάνειας
Ἀναβαίνοντες δὲ ὀλίγον τι μᾶς ἐσυνάντησε τὸ τελώνιον τῆς ὑπερηφανείας, καὶ ψάχνοντας οἰ δαίμονες μήπως εὕρουν τίποτε διὰ νὰ μὲ κατηγορήσουν, ὅμως δὲν εὗρον ἐπειδὴ ἤμουν πτωχὴ καὶ δὲν ἠμπόρουν νὰ ὑπερηφανευθώ. Ὅθεν ἐπεράσαμεν ἀνεξόδως.
7. Τὸ τελώνιον τῆς βλασφημίας
Καὶ ἀναβαίνοντες ἐφθάσαμεν τὸ τελώνιον τῆς βλασφημίας. Ὁ ἀρχηγὸς τῶν δαιμόνων τοῦ τελωνίου τούτου ἐκάθητο μὲ πολλὴν ἀγριότητα καὶ παρ΄ εὐθὺς ὁποὺ μᾶς εἶδαν, ἔτρεχαν πρὸς ἡμᾶς ἐξαγριωμένοι, τρίζοντες τοὺς ὀδόντας, σκληρίζοντες καὶ βλασφημοῦντες καὶ κάμνοντας διάφορα σχήματα. Μὲ ἐφοβέριζαν καὶ ἐγὼ ἔτρεμον, αὐτοὶ δὲ ἐβεβαίωσαν ὅτι εἶχον βλασφημήσει τρεῖς φορὰς εἰς τὴν νεοτητά μου, Ἀλλ΄ οἱ Ἄγγελοι ἔφεραν ἀπόδειξιν τὴν μετάνοιαν καὶ ἐξομολόγησιν, καὶ πληρώσαντες τὸ ἱκανὸν ἀνεχωρήσαμεν.
8. Τὸ τελώνιον τῆς μωρολογίας καὶ τῆς φλυαρίας
Καὶ πηγαίνοντες ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς μωρολογίας καὶ φλυαρίας, καὶ μᾶς ἐζήτουν οἱ δαίμονες νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς φλυαρίας καὶ αἰσχρὰς μωρολογίας μου, τὰς ὁποίας εἶπα ἐκ νεότητός μου. Ἀλλὰ καὶ τὰ σατανικὰ τραγούδια ἐβεβαίωσαν ὡς ἀληθῆ. Καὶ νὰ ἀποκριθῶ δὲν ἤξευρα ἀλλὰ ἀποροῦσα πῶς τὰ ἐνθυμοῦνται, ἐνῷ ἐγὼ ἐκ τῆς πολυκαιρίας τὰ εἶχα λησμονήσει. Δίδοντες ὅμως καὶ ἐκεῖ τὸ ἀνάλογον ἀνεχωρήσαμεν.
9. Τὸ τελώνιον τοῦ τόκου καὶ τοῦ δόλου
Καὶ ἀναβαίνοντες τὴν ἄγνωστον καὶ σκοτεινὴν φοβερὰν στράταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τοῦ τόκου καὶ τοῦ δόλου, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τοὺς τοκογλύφους καὶ ἐκείνους ὁποὺ γελοῦν τοὺς ἄλλους καὶ τοὺς παίρνουν τὴν περιουσίαν τῶν. Ἀρχίνησαν λοιπὸν καὶ μὲ ἐξήταζον, ἐὰν ἡπάτησα κανένα καὶ τοῦ ἐπῆρα τὸ πρᾶγμά του. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐδύναντο να τὸ ἀποδείξουν ἔτριζον τοὺς ὀδόντας των καὶ μὲ ἐφοβέριζαν.
10. Τὸ τελώνιον τῆς ὀκνηρίας καὶ τοῦ ὕπνου
Ἀναχωρήσαντες δὲ ἐκεῖθεν καὶ ἀναβαίνοντες ἐκείνην τὴν στράταν, τῆς ὁποίας τὸ μάκρος νοῦς ἀνθρώπινος δὲν δύναται νὰ μετρήσῃ, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τῆς ὀκνηρίας καὶ τοῦ ὕπνου. Ἐξήταζον δὲ ἐδῶ ἐὰν ἐκοιμόμουν καὶ ὦκνεσα νὰ σηκωθῶ νὰ ὑπάγω εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἢ ἂν ἀπὸ τὴν όκνηρίαν καί αμέλειαν δέν έκαμα τὸ καλὸν ὁποὺ ἐδυνάμην νὰ κάμω. Ἀλλὰ χάριτι Θεία, μὴ ἔχουοα ἐνοχὴν εἰς ταῦτα, διέβημεν ἐκεῖθεν έλευθέρως.
11. Τὸ τελώνιον τῆς φιλαργυρίας
Καἱ ἀναβαίνοντες ἁπαντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς φιλαργυρίας εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο πολὺ ὀμίχλη μὲ σκότος. Καὶ ἐξετάζοντές με οὗτοι οἱ μαῦροι καὶ μὴ εὑρίσκοντες ἔνοχον, ἐπειδὴ καὶ ἤμουν εἰς ὅλην τὴν ζωήν μου πτωχή, ἐφύγαμεν καὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἀνενόχλητοι.
12. Τὸ τελώνιον τῆς μέθης
Καὶ ἀναβαίνοντες ἐφθάσαμεν εἰς τοὺς δαίμονας τῆς μέθης, οἱ ὁποῖοι ἐπρόσμεναν ὡς ἅρπαγες λύκοι, ζητοῦντες νὰ καταπίωσίν τινα. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ δὲν ἔχουν ἐξουσίαν παρὰ Θεοῦ νὰ ἐξετάζουν ὅλας τὰς ψυχάς, ἦλθον οἱ συνοδεύοντές με Ἄγγελοι καὶ ἐξήταζον τὸ κρασὶ ὁποὺ ἔπιον εἰς ὅλην μου τὴν ζωήν. Οἱ δὲ δαίμονες ἐφώναζον· δὲν ἔπιες τόσα ποτήρια κρασὶ εἰς τὴν δεῖνα ἑορτήν; Καὶ ἦτον παροῦσαι ἡ δεῖνα καὶ ἡ δεῖνα; Δὲν ἐμέθυσες τὴν δεῖνα ἡμέραν; Δὲν ἔπιες ὅτε ἐπῆγες εἰς τὸν δεῖνα ἄνθρωπον καὶ τὴν δεῖνα γυναῖκα ἕτερα τόσα ποτήρια κρασὶ καὶ ἦσαν παρόντες οἱ δεῖνα ἄνθρωποι;
Ταῦτα καὶ ἕτερα ὅμοια ἔλεγον κι ἐδοκίμαζον νὰ μὲ ἁρπάσουν ὡς ἄγρια θηρία. Πάντα δὲ ὅσα μοῦ εἶπαν ἦσαν ἀληθινά. Οἱ δὲ Ἄγγελοι ἔφερναν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ μέσον κατορθώματα καὶ καλά μου ἔργα, δίνοντες δὲ καὶ ἐκεῖ μερικὴν πληρωμὴν ἀπὸ ἐκεῖνα ὁποὺ μοῦ ἐχάρισεν ὁ Γέροντάς μας, τοὺς ἀφήσαμεν. Ἀναβαίνοντες δὲ μοῦ ἔλεγαν οἱ συνοδεύοντές με Ἄγγελοι· βλέπεις πόσον κίνδυνον ἔχει ἡ ψυχὴ ἕως ὅτου νὰ περάσῃ τὰ ἀκάθαρτα τελώνια καὶ ἐναέρια δαιμόνια; ᾿Εγὼ δὲ τοὺς ἀπεκρίθην· Ναί, κύριοί μου, μέγας κίνδυνος εἰς τὰς ἐλεεινὰς ψυχὰς καὶ πιστεύω ὅτι δὲν δύναται νὰ περάσῃ κανεὶς ἀταράχως· νομίζω ὅτι κανένας ἀπὸ τοὺς ζῶντας ἀνθρώπους δὲν γνωρίζει ταῦτα ὁποὺ συμβαίνουν εἰς τὴν ψυχήν. Ἀλλοίμονον! Τὶ ἀναμένει τὴν ψυχὴν τοῦ καθενὸς μετὰ τὸν
θάνατον, καὶ ἡμεῖς ἀμελοῦμεν καὶ δὲν φροντίζομεν οἱ ἀνόητοι. Ἀπεκρίθησαν δὲ οἱ Ἄγγελοι ὅτι αἱ Γραφαὶ διαλαμβάνουν ταῦτα πάντα, ἀλλ’ ἡ πολυτέλεια, αἱ τροφαί, αἱ ἡδοναὶ καὶ ἀναπαύσεις τοῦ κόσμου τυφλώνουν τοὺς ἀνθρώπους καὶ δὲν βλέπουν οὔτε τὰ συλλογίζονται, ἀλλὰ ζοῦν ὡσὰν νὰ μὴ ἔχουν νὰ ἀποθάνουν καὶ ἀμελοῦν τὰ καλὰ ἔργα, μάλιστα δὲ τὴν ἀγάπην καὶ ἐλεημοσύνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ βοηθήσῃ τὴν ψυχὴν περισσότερον ἀπὸ τὰ ἄλλα ἔργα, καὶ νὰ περάσῃ τὰ τελώνια χωρὶς ἐνόχλησιν. Ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι εἰναι ὀλίγοι. Ἀλοίμονον εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας καλὰ ἔργα! Διότι ἔρχεται ἔξαφνα ὁ θάνατος καὶ τοὺς ἁρπάζει, καὶ δικαίως θέλοντας νὰ περάσουν ἀπὸ ἐδῶ τοὺς ἁρπάζουν οἱ δαίμονες καὶ ἐν ῥιπῆ ὀφθαλμοῦ τοὺς κατεβάζουν εἰς τοὺς σκοτεινοὺς καὶ βρωμεροὺς τόπους τοῦ ᾄδου, φυλάττοντες αὐτοὺς μέχρι τῆς Δευτέρας Παρουσίας καὶ φοβερᾶς Κρίσεως. Ταῦτα βεβαίως ἤθελες πάθει καὶ σύ, ἐὰν ἔλειπεν ἡ εὐσπλαγχνία τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ἐλεημοσύνη τοῦ δούλου Αὐτοῦ Βασιλείου.
13. Τὸ τελώνιον τῆς μνησικακίας
Λέγοντες δὲ ταῦτα καὶ ἀναβαίνοντες ἁπαντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς μνησικακίας, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει ἐκείνους ὁποὺ ἔχουν ἔχθραν μὲ τὸν γείτονά τους καὶ δὲν θέλουν νὰ συγχωρήσουν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἐκεῖνον ὁποὺ τοὺς ἔπταισεν. Πλησιάζοντες δὲ πρὸς ἐκεῖνο τὸ κατηραμένον, ἐπήδησαν οἱ δαίμονες ὡς λησταὶ ἀπάνω μου, ζητοῦντες
εἰς τὰ κατάστιχα αὐτῶν νὰ εὕρουν κανένα πταίσιμον, ἀλλὰ χάριτι θείᾳ δὲν εὗρον τίποτε, καὶ καταντροπιασθέντες ἐφώναζαν· ἐλησμονήσαμεν νὰ τὰ γράψωμεν καὶ ἄλλα τοιαῦτα ψεύματα, καὶ οὕτως ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ ἐκεῖ, χωρὶς νὰ πληρώσωμεν τίποτε. Καὶ ἐπειδὴ εἶχα λάβει θαῤῥος, ἠρώτησα τοὺς Ἀγγέλους· ποῦ τὰ ἠξεύρουν ἐτοῦτοι οἱ ἄδικοι τὰ πταίσματα τοῦ κάθε ἀνθρώπου; Καὶ μοῦ ἀπεκρίθη ὁ ἕνας· δὲν γνωρίζεις ὅτι μετὰ τὸ Βάπτισμα κάθε Χριστιανὸς λαμβάνει ἔνα Ἄγγελον μαζί του ὡς φύλακα, χωρὶς νὰ τὸν βλέπη, διὰ νὰ τὸν ὁδηγῇ, εἰς τὸ καλόν, νὰ γράφῃ δὲ ὅλα τὰ καλά του ἔργα; Ὁμοῖως δὲ τὸν ἀκολουθεῖ καὶ ἕνας διάβολος καὶ γράφει τὰς κακάς του πράξεις. Ἅμα λοιπὸν ἁμαρτήσῃ ὁ ἄνθρωπος, εὐθὺς μηνᾷ εἰς τὸ τελώνιον ὁποὺ ἀνήκει ἡ ἁμαρτία, λόγου χάριν ὅταν κλέψῃ, εἰς τὸ τελώνιον τῆς κλεψιᾶς, ὅταν βλασφημήσῃ, εἰς τὸ τελώνιον τῆς βλασφημίας, ὅταν πορνεύσῃ εἰς τὸ τελώνιον τῆς πορνείας. Καὶ λοιπὸν κάθε τελώνιον γράφει, καὶ ἅμα θὰ περάσῃ ἡ ψυχὴ ἐκεῖ, ἐμποδίζεται ἀπὸ αὐτὸ καὶ ῥίπτεται εἰς τὸν ᾄδην καὶ κατοικεῖ ἐκεῖ ἕως νὰ ἔλθῃ ἡ φοβερὰ ἡμέρα τῆς Κρίσεως. Πλὴν ἐὰν εἶναι περισσότερα τὰ καλὰ ἔργα τῆς ψυχῆς, τὰ ὁποιὰ θὰ παρουσιάσῃ ὁ φύλακάς της Ἄγγελος, περνᾷ ἐλεύθερα, καὶ πάλιν τὴν συναντᾶ ἄλλο τελώνιον. Ταῦτα δὲ πάντα γίνονται εἰς τοὺς Ὀρθοδόξους Χριστιανούς, τῶν ὁποίων ὁ δρόμος των εἶναι εἰς τὸν Χριστόν, εἰς δὲ τοὺς ἀσεβεῖς δὲν βαστοῦν κατάστιχα, οὔτε τοὺς μέλλει, οὔτε τούς βιάζουν εἰς τὴν ἁμαρτίαν.
14. Τὸ τελώνιον τῆς μαγείας καὶ γοητείας
Ἀφήσαντες τὸ τελώνιον τῆς μνησικακίας, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τῆς μαγείας καὶ τῆς γοητείας τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τοὺς μάγους καὶ γόητας. ᾿Ετοῦτα δὲ τὰ δαιμόνια εἶχον μορφὰς ὡσὰν θηρία, ὡσὰν φίδια, ὡσὰν σκύλοι καὶ βώδια ἄγρια καὶ ἄλλα ζῶα μὲ τὴν πλέον ἄσχημην θεωρίαν. Ἀλλὰ χάριτι θείᾳ μὴ ἔχοντα περὶ τούτων τίποτε νὰ μὲ ἐξετάσουν, οὔτε κἂν λόγον νὰ μᾶς εἴπουν, ἀνεχωρήσαμεν. Καὶ ἔτσι ἀναβαίνοντες πάλιν ἠρώτησα τοὺς Ἀγγέλους λέγουσα· μὲ τὶ τρόπον δύνανται ἐν τῷ κόσμῳ νὰ συγχωρηθοῦν τὰ ἁμαρτήματα τοῦ ἀνθρώπου καὶ νὰ ἐξαλειφθοῦν ἀπὸ τὰς βίβλους τῶν ἐναερίων δαιμονίων; Καὶ μοῦ ἀπεκρίθησαν· ταῦτα πάντα δύνανται νὰ ἐξαλειφθοῦν καὶ νὰ συγχωρηθοῦν, ὅταν ὁ ἄνθρωπος μετανοήσῃ καὶ ἐξομολογηθῆ τὰς ἁμαρτίας του καὶ πληρώσῃ τὸν κανόνα τοῦ Πνευματικοῦ του καὶ λάβῃ τὴν συγχώρησιν. Τότε παρ’ εὐθὺς καὶ ἐκ τῶν βίβλων τῶν δαιμόνων ἐξαλείφονται. Εἰ δὲ κάμῃ κανείς, καθὼς ἐσὺ ἔκαμες, καὶ ἐντραπῇ νὰ ἐξομολογηθῇ τὰς ἁμαρτίας του καὶ νομίση ὅτι τὸν φθάνει μόνον ἡ ἀποχὴ τῆς ἁμαρτίας καὶ ἡ ἐξομολόγησις μόνον εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν λέγω ἔτσι κάμῃ, δὲν συγχωροῦνται αἱ ἁμαρτίαι του. Διότι ὁ Κύριος ἔδωσε τὴν χάριν εἰς τοὺς Ἀποστόλους νὰ δένουν καὶ νὰ λύνουν ἐπὶ τῆς γῆς, οἱ δὲ Ἀπόστολοι ἔδωσαν τὴν χάριν καὶ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν εἰς τοὺς Ἀρχιερεῖς καὶ Πνευματικούς, καὶ θέλει ὁ Κύριος νὰ φυλάγεται τὸ Μυστήριον. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν· «ὅσα ἂν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα». Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξομολογηθῆ ὁ ἄνθρωπος εἰς Πνευματικὸν καὶ νὰ πληρώσῃ τὸν κανόνα καὶ ἔτσι νὰ ἐξαλειφθοῦν αἱ ἁμαρτίαι του ἀπὸ τὰς βίβλους τῶν δαιμόνων. Καὶ ἅμα ἰδοῦν οἱ δαίμονες πὼς ἐξαλείφθησαν ἀπὸ τὰς βίβλους των αἱ ἁμαρτίαι τῶν ἀνθρώπων,
συγχύζονται καὶ ταράσσονται καὶ βάζουν τὰ δυνατά τους νὰ τοὺς ρίξουν εἰς ἄλλα μεγαλύτερα ἁμαρτήματα. Ὅθεν ἡ ἐξομολόγησις καὶ ἡ μετάνοια εἶναι αἰτίαι νὰ νικῆσουν οἱ ἄνθρωποι τὰ ἐναέρια τελώνια καὶ νὰ περάσουν ἐλευθέρως ὅλα τὰ ἐνάντια. Οἱ πολλοὶ ὅμως φοβοῦνται τὸν βαρὺν κανόνα τῶν αὐστηρῶν Πνευματικῶν καὶ διαμοιράζουν τὰ ἁμαρτήματά τῶν καὶ ἐξομολογοῦνται ὀλίγα εἰς τὸν κάθε ἕνα διὰ νὰ ἀποφύγουν τὸν κανόνα. Οἱ τοιοῦτοι εἶναι ἀπατημένοι, διότι αὐτὴ δὲν εἶναι μετάνοια, ἀλλὰ πονηρία. Οἱ ἁνθρωποι πρέπει νὰ διαλέγουν τὸν καλὸν Πνευματικὸν καὶ εἰς ὅλην τοὺς τὴν ζωὴν νὰ μὴ τὸν ἀλλάσσουν χωρὶς ἀνάγκην. Ἀλλιώς δὲν ἠμποροῦν νὰ φύγουν τὰ ἐναέρια ταῦτα τελώνια.
15. Τὸ τελώνιον τῆς γαστριμαργίας καὶ πολυφαγίας
Ἀναβαίνοντες δὲ καὶ ὁμιλοῦντες ταῦτα καὶ ἄλλα ὅμοια ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς πολυφαγίας. Οὗτοι οἱ δαίμονες ἦσαν παχεῖς ὡσὰν τοὺς χοίρους, ἅγριοι καὶ δυνατοὶ περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους, καὶ ἅμα μὲ εἶδον ἔτρεχον καταπάνω μου γαυγίζοντες, σκληρίζοντες, καὶ ἐφανέρωσαν τὰς κρυφοφαγίας καὶ πολυφαγίας μου, τὰς ὁποίας ἀπὸ παιδικὴν μου ἡλικίαν ἔκαμα, τρώγοντας ἀπὸ τὴν αὐγὴν ἕως τὸ βράδυ χορταστικά, καθὼς καὶ ἐὰν εἰς τὰς Ἁγίας Τεσσαρακοστὰς ἔτρωγα ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας χωρὶς προσευχήν. Ταῦτα καὶ ἄλλα ὅμόια λέγοντες μὲ ἐκατηγόρουν πὼς δὲν ἔπραξα τὰς ὑποσχέσεις ὁποὺ ἔδωσα εἰς τὸ ἅγιον Βάπτισμἁ· ὑπεσχέθην νὰ τοὺς ἀρνηθῶ καὶ τὰ ἔργα αὐτῶν ἀλλ’ ἐγὼ πάλιν τοὺς ἕκαμνα τὰ θελήματά τους. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος οἱ Ἄγγελοι
ἐμάχοντο καὶ ἔφερναν πρὸς βοήθειάν μου τὰ καλὰ ἔργα μου, καὶ οὕτως ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ αὐτούς.
16. Τὸ τελώνιον τῆς Εἰδωλολατρίας
Καὶ σύντομα ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῶν διαφόρων αἱρέσεων. Ἀλλ’ οὐδὲ λέξιν μᾶς εἰπαν, καὶ ἀνεχωρήσαμεν εὐθύς.
17. Τὸ τελώνιον τῆς ἀρσενοκοιτίας
Καὶ ἀναβοίνοντες ὀλίγον ἀπαντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς ἀρσενοκοιτίας, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τοὺς ἀρσενοκοίτας. Ὁ πρῶτος αὐτῶν ἐκάθητο ὑψηλὰ ὡς Φοβερὸς δράκων μὲ ἄσχημον πρόσωπον, ἔχων ὑπὸ τὰς διαταγάς του χίλια δαιμόνια, ἄλλαξε δὲ χιλιάδας μορφάς, πότε μὲν ἐφαίνετο ὡς δράκων, πότε δὲ ὡς ποντικός, καὶ πότε ὡς ἀγριόχοιρος ἐξαγριωμένος, πότε ὡς θηριόψαρον τῆς θαλάσσης. Τριγύρω δὲ αὐτοῦ ἦσαν ἀκαθαρσίαι καὶ βρῶμα ἀνυπόφορος, καὶ ὡς ἐπὶ τραπέζης ἐκοίτετο καὶ ἀνεπαύετο, οἱ δὲ ὑπηρέται αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ἐξήταζον τὰ ἁμαρτήματα, ἦσαν ὡς ἀγάλματα καὶ ἐξαγριωμένοι κατὰ πάνω μου. Ἀλλὰ βλέποντας ὅτι ἥμουν γυναῖκα, δὲν εἶχον τίποτε νὰ κατηγορήσουν, οὔτε πὼς ἐκοιμήθην μὲ ἄλλην γυναίκα καὶ ἡμάρτησα. Καὶ χάριτι Θείᾳ ἠλευθερώθημεν ἀπὸ τὴν ἀκαθαρσίαν αὐτῶν καὶ ἐπλησιάσαμεν εἰς τὴν Θύραν τοῦ οὐρανοῦ. Ἀναβαίνοντες δὲ μοῦ ἔλεγον οἱ Ἄγγελοι ὅτι πολλαὶ ψυχαὶ φθάνουν ἕως ἐκεῖ ἀνεμποδίστως ἐκ τῶν ἄλλων τελωνίων, διὰ νὰ προσκυνήσουν τὸν ἅγιον θρόνον τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸ τὸ τελώνιον τῆς ἀρσενοκοιτίας τοὺς γκρεμίζει εἰς τὸν ἄχαριν ᾅδην διὰ τὴν αἰσχρᾶν πρᾶξιν τῆς ἀρσενοκοιτίας, διότι ἐτοῦτη ἡ κατηραμένη ἀρσενοκοιτία παροργίζει τὸν Θεόν περισσοτερον απὸ ὅλας τὰς ἄλλας ἁμαρτιας.
18. Τὸ τελώνιον τῶν χρωματοπροσώπων
Ὁμιλοῦντες διὰ ταῦτα ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον ὁποὺ ἐξετάζει τὰς γυναῖκας καὶ τοὺς ἄνδρας ὁποὺ βάζουν φτιασίδια καὶ στολίζουν τὰ πρόσωπά τοὺς μὲ διαφόρων χρωμάτων εὐωδιας, ἐπειδὴ τὴν μορφὴν ὁποὺ τοὺς ἔδωσεν ὁ Θεὸς δὲν τοὺς ἄρεσεν, ἀλλὰ τὴν ἐκαταφρόνησαν καὶ τὴν ἀπεβαλαν θεληματικῶς καὶ ἐδέχθησαν τὴν ἐδικῆν τοὺς μορφήν. Καὶ ἐτούτη ἔλεγον τὸ ἔκαμε δύο φοράς, δι΄ αὐτὸ εἶναι δίκαιον νὰ τὴν πάρωμεν ἡμεῖς. Οἱ δὲ Ἄγγελοι ἔφερναν τὰς καλάς μου πράξεις εἰς τὸ μέσον καὶ μὲ πολὺν κόπον πληρωσαντες ἱκανὰ ἀνεχωρήσαμεν.
19. Τὸ τελώνιον τῆς μοιχείας
Καὶ ἀναβαίνοντες ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τῆς μοιχείας, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τοὺς μοιχοὺς καὶ τὰς μοιχαλίδας, ἐκείνους δηλαδὴ ὁπού, ἐνῶ εἶναι ὑπανδρευμένοι, πηγαίνουν μὲ ξένους συζύγους καὶ μολύνουν τὸ στεφάνι των. Καὶ μαζὶ μὲ τούτους ἐξετάζει καὶ τοὺς παρὰ φύσιν ἁμαρτάνοντας ἀνδρας εἰς τὰς γυναῖκας των καὶ ὅλους τοὺς μιαροὺς ποὺ μολήνουν τὰ στεφάνια των. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ χάριτι θείᾳ δὲν εἶχον εἰς ταῦτα νὰ μὲ κατηγορήσουν τὰ δαιμόνια, ἀνεχωρήσαμεν καὶ ἐντεῦθεν.
20. Τὸ τελώνιον τοῦ φόνου
Κ αὶ ἀναβαίνοντες ὀλίγον τι ἐφάνη τὸ τελώνιον τοῦ φόνου, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει τοὺς φονεῖς καὶ ὅσους ἀπὸ θυμὸν ἐκτύπησαν κανένα, καὶ ἐν συντόμῳ νὰ εἰπῇ τις ζυγίζουν πᾶσαν ἀδικίαν. Ὅθεν ἐξωδεύσαμεν καὶ ἐκεῖ ἕνα τι καὶ ἀνεχωρήσαμεν.
21. Τὸ τελώνιον τῆς κλοπῆς
Ἀναβαίνοντες δὲ ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς κλοπῆς. Καὶ ἐξήταζον ἐκεῖνοι οἱ τύραννοι ὅλας τὰς κακὰς πράξεις τῆς ζωῆς μου, ἐπληρώσαμεν δὲ καὶ ἐκεῖ μικρὸν καὶ ἀνεχωρήσαμεν.
22. Τὸ τελώνιον τῆς πορνείας
Καὶ ἀναβαίνοντες μακρὰν ἐπάνω ἐπλησιάσαμεν εἰς τὴν θύραν τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τελώνιον τῆς πορνείας. Ὁ μεγάλος αὐτῶν ἐφόρει ἕνα φόρεμα ῥαντισμένον μὲ ἀφροὺς καὶ αἵματα καὶ ἐχαίρετο ὡς νὰ ἦτο λαμπροστολισμένος μὲ βασιλικὸν φόρεμα. Μοῦ εἶπαν δὲ οἱ Ἄγγελοι ὅτι τοῦτο ἔγινεν ἀπὸ τὰς πολλὰς ἀκαθαρσίας καὶ πορνείας τῶν ἀνθρώπων. Ἅμα δὲ μᾶς εἶδαν, ἐπήδησαν ἐπάνω μας καὶ ἐθαύμαζον πῶς ἠδυνήθημεν καὶ ἐπεράσαμεν τόσα τελώνια καὶ ἐφθάσαμεν πρὸς αὐτούς, καὶ ἔτσι ἀρχίνησαν νὰ ἐξετάζουν ἕνα καθένα. Καὶ οὐχὶ μόνον τὰ ἀληθῆ μου ἔργα ἔλεγον καὶ μὲ κατηγόρουν, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ψέματα, φέροντες τὰ ὀνόματα τῶν ἐραστῶν μου. Καὶ ταῦτα λέγοντες, ἐδοκίμαζαν νὰ μὲ ἁρπάσουν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν Ἀγγέλων καὶ νὰ μέ ῥίψουν εἰς τὸν ἄχαριν ἅδην. Καὶ οἱ Ἄγγελοι ἔλεγαν· ταῦτα πάντα πρὸ πολλοῦ τὰ ἐπαραίτησεν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι τοὺς ἀντέλεγον λέγοντες· καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν ὅτι τὰ εἶχε παραιτήσει, ἀλλὰ μᾶς ἠγάπα καὶ διὰ τοῦτο ποτὲ δὲν μᾶς ἀπηρνεῖτο, ἀλλὰ εἶχεν εἰς τὴν καρδίαν της κρυμμένα καὶ δὲν τὸ ἐξωμολογήθη ποτὲ εἰς τὸν Πνεματικών, οὔτε ἐτράβηξε κανόνα, οὔτε συγχώρησιν ἔλαβε ἀπὸ Πνευματικόν, καὶ πόθεν, αὐτὴ ἔλαβεν τὴν τόσην πολλὴν χάριν καὶ λάμπει ὠσὰν τὸν ἥλιον, καὶ ἀποροῦσαν καὶ ἐζητούσαν νὰ μὲ κρατήσουν ἢ νὰ ζυγίσουν τὰ καλά μου ἔργα μὲ τὰ δικαιώματά τῶν, διὰ νὰ μὲ ἐξαγοράσουν. Οἱ δὲ Ἄγγελοι μὲ ὑπερασπίζοντο καὶ δίδοντας τὸ ζήτημά των καὶ λαμβάνοντάς με ἐπορευόμεθα καὶ τοὺς ὀδόντας των ἐκεῖνοι οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, διότι ἀνελπίστως ἀπὸ αὐτοὺς ἐγλύτωσα. Μοῦ ἔλεγαν δὲ οἱ ἅγιοι ᾿Ἄγγελοι· ἤξευρε ὅτι ἀπὸ ἐτοῦτο τὸ τελώνιον ὀλιγοστὲς ψυχὲς δύνανται νὰ περάσουν χωρὶς μεγάλην ζημίαν των. Διότι οἱ ἄνθρωποι τοῦ κόσμου ἀπὸ τὴν πολυφαγίαν καὶ ἀπὸ τὴν κακὴν ἐπιθυμίαν τῆς πορνείας, καὶ μάλιστα ἐκεῖνοι ὁπού δὲν γνωρίζουν τὰς Γραφὰς καὶ τὸ βάρος τῶν ἁμαρτιῶν τῶν καὶ τὴν κρίσιν καὶ τιμωρίαν ὁποὺ κάμνει ὁ Θεὸς εἰς αὐτούς, καὶ οἱ περισσότεροι τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ ἐτοῦτο τὸ τελώνιον πίπτουν εἰς τὸν σκοτεινὸν καὶ ἄχαριν ᾅδην. Ἐσὺ ὅμως μέ τὴν βοήθειαν τοῦ Γέροντός σου ἐγλύτωσες ἀπὸ τὰς χεῖρας καὶ τούτου τοῦ τελωνίου· καὶ φόβον πλέον δὲν ἔχεις ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐπάνω, μὲ τὴν χάριν καὶ εὐσπλαγχνίαν τοῦ Θεοῦ, διότι χάριν τοῦ δούλου Του Βασιλείου σὲ ἠλέησεν.
23. Τὸ τελώνιον τῆς ἀσπλαγχνίας
Καὶ λέγοντάς μου ταῦτα ἐσυναντήσαμεν τὸ τελώνιον τῆς ἀσπλαγχνίας καὶ σκληροκαρδίας τὸ ὁποῖον ἐξετάζει μετὰ μεγάλης κακίας καὶ ἀκριβείας τοὺς ἀνελεήμονας καὶ μισαδέλφους. Ὁ πρῶτος αὐτῶν ἐκάθητο μὲ πολλὴν ἀγριότητα καὶ ἔκαμνεν ὅλα τὰ σχήματα ἐκεῖνα ὁποὺ κάμνουν ἐκεῖνοι ὁποὺ πάσχουν ἀπὸ πτωχείαν καὶ ἀσθένειαν καὶ κάθε ἀνάγκην, μὲ τὰ ὁποῖα ζητοῦν ἐλεημοσύνην· πότε δὲ πάλιν ἐξαγριώνονταν κατεπάνω μας μὲ ὅλον του τὸ τάγμα. Ἐξετάζοντες δὲ καὶ μὴ εὑρόντες με ἄσπλαγχνον, ἀλλὰ ἐλεήμονα, διότι ἔδιδα τῶν πτωχῶν κατὰ τὴν δύναμίν μου ἐλεημοσύνην, καὶ καταντροπιασθέντες ἐσιώπων καὶ ἔτσι ἀνεχωρήσαμεν ἀπ᾽ αὐτῶν. Καὶ μοῦ ἔλεγον οἱ Ἄγγελοι· οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι ἐφύλαξαν τὰ προστάγματα τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ νὰ μὴ ἔχουν εὐσπλαγχνίαν νὰ ἐλεοῦν τοὺς πτωχούς, ἐπέρασαν ὅλα τὰ τελώνια καὶ ἔφθασαν ἕως ἐδῶ, καὶ ἀπὸ ἐτοῦτο τὸ τελώνιον ἐμποδισθέντες ἐκρημνίσθησαν εἰς τὸν ᾅδην.
Ἡ Πύλη τοῦ Οὐρανοῦ
Καὶ ἀναβαίνοντες χαίροντες εἴδομεν τὴν θύραν τοῦ οὐρανοῦ, ἡ ὁποία ἀκτινοβολοῦσεν ὡς κρύσταλλον Φωτεινόν. Καὶ ἡ κατασκευῆ τῆς ἦτον θαυμαστὴ καὶ οὐράνιος, φεγγοβολοῦσα ἀπὸ ἄστρα μὲ χρῶμα ὡς τοῦ καθαροῦ χρυσοῦ, μὲ ὑπερθαύμαστον καὶ οὐράνιον ὡραιότητα, τὴν ὁποίαν νοῦς ἀνθρώπινος δὲν δύναται νὰ φαντασθῇ οὔτε γλώσσα ἀνθρώπινος νὰ διηγηθῆ διότι εἶναι πράγματα οὐράνια καὶ ἀνερμήνευτα.
Ὁ θυρωρὸς ἦταν ἕνας νέος ἀστραπόμορφος μὲ ζώνην καὶ μαλλιὰ χρυσᾶ καὶ μᾶς ἐδέχθη μετὰ μεγάλης χαρᾶς καὶ ἐδόξαζε τὸν Θεὸν ὁποὺ ἐπέρασεν ἡ ψυχή μου ἐλευθέρως ἀπὸ τὸν κίνδυνον καὶ τὰ σκοτεινὰ ἐναέρια δαιμόνια. Καὶ ἐμβαίνοντες εἰς τὸν οὐρανόν ἐσχίζετο καὶ ἔφευγεν ἀπὸ ἔμπροσθέν μας τὸ νερὸν ὁποὺ εἶναι ἐπάνω ἀπὸ τὸν οὐρανὸν καὶ ἅμα ἠθέλαμεν περάσει ἐγύριζε πάλιν εἰς τὸν τόπον του τὸ νερόν.
Περάσαντες δὲ τὸ ὕδωρ τοῦτο, ἐφθάσαμεν εἰς ἕνα τρομερὸν καὶ ἀκατανόητον ἀέρα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἦτο ἐξαπλωμένον ἕνα σκέπασμα χρυσοΰφαντον καὶ ἐσκέπαζεν ἐκεῖνο τὸ φοβερὸ πλᾶτος τοῦ ἀέρος. Κάτωθεν δὲ αὐτοῦ ἦτον πλῆθος ἀστραπομόρφων ὡραιοτάτων νέων, οἱ ὁποῖοι ἐφοροῦσαν στολὴν πυρίνην καὶ ἠκτινοβόλουν ὡς ὁ ἥλιος, αἱ δὲ τρίχες των ἦτον ὡς ἀστραπὴ καὶ οἱ πόδες των ἄσπροι ὑπὲρ τὸ χιόνι, λάμπουσαι φῶς οὐράνιον. Βλέποντές μας δὲ διέτρεχον ὅλοι καὶ μὲ συνέχαιρον καὶ εὐφραίνοντο διὰ τὴν σωτηρίαν μου ψάλλοντες μὲ φωνὴν λυγηρὰν καὶ χαρμόσυνον μελωδίαν τὴν ὁποίαν οὐ δύναται γλῶσσα διηγήσασθαι! Ἐγὼ λοιπόν ἥμουν ὅλη χαρὰ καὶ ἀγαλλίασιν καὶ ἐπορευόμεθα πρὸς προσκύνησιν τοῦ ἀστραπομόρφου θρόνου τοῦ φοβεροῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, διαβαίνοντες δὲ εἴδαμεν σύννεφα, ὄχι ὡς τὰ συνηθισμένα, ὁποὺ φαίνονται κάτωθεν τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ ὡς ἄνθος ἑκατονταπλασίως ὑπερβαῖνον πᾶν ἄνθος εἰς τὴν θεωρίαν καὶ εὐωδίαν, τὰ ὁποῖα σύννεφα διεχωρίσθησαν διὰ νὰ περάσωμεν. Τότε πάλιν εἴδομεν ἕτερον ἐξηπλωμένον, λευκὸν ὡς τὸ φῶς καὶ αὐτὸ ἔκαμεν ὡς τὸ πρῶτον, μετὰ δὲ τοῦτο ἐφάνη ἕνα ἄλλο σύννεφον χρυσόμορφον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξήρχοντο ἀστραπαὶ καὶ πῦρ, καὶ τοῦτο ἔκαμεν ὡσὰν καὶ τὰ ἄλλα. Καὶ πηγαίνοντες ὀλίγον εἴδομεν αὐλὴν σκεπασμένην μὲ χρυσοΰφαντα καὶ ἄλλα εἴδη, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ διηγοῦμαι, ἄνθη εὐωδέστατα οὐράνια καὶ ἄλλα ἀνεκδιήγητα, ἐστέκετο δὲ ἐκεῖ καὶ ἕνας ἄνθρωπος ἀστραπόμορφος, ἐξήρχετο δὲ τόση γλυκυτάτη εὐωδία ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ὁποὺ δὲν δύναται γλῶσσα νὰ διηγηθῇ.
Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπορεύθημεν ὀλίγον τι καὶ εἴδομεν εἰς ἄμετρον ὕψος τὸν θρόνον τοῦ Θεοῦ μυριοβαφῆ, ἀστραποβολοῦντα καὶ φωτίζοντα ἅπαντα. Ἐκεῖ εἶναι ἡ χαρὰ τῶν δικαίων καὶ ἡ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις τῶν ἀγαπησάντων Αὐτόν γύρωθεν δὲ τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ ἔστεκε πλῆθος ἄπειρον ὡραιοτάτων καὶ ἀστραπομόρφων νέων, φορούντων πολύτιμα φορέματα καὶ χρυσᾶς ζώνας. Τὰ ὅσα εἶδα ἐκεῖ, τέκνον Γρηγόριε, δὲν δύναμαι νὰ σοῦ τὰ διηγηθῶ, ἀλλ’ οὔτε ὁ ἰδικός σου νοῦς ἠμπορεῖ νὰ τὰ κατανοήση.
Ἐφθάσαμεν τέλος ἀντίκρυ τοῦ φοβεροῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο στολισμένος μὲ ἀλήθειαν, καλωσύνην καὶ δικαιοσύνην, καὶ εἴδαμεν θαυμαστὴν καὶ ἀπερίγραπτον δόξαν. Τότε οἱ Ἄγγελοι ὁποὺ μὲ ὡδηγοῦσαν ἔψαλαν τρὶς εἰς τὸν φοβερὸν ἐκεῖνον θρόνον δοξάζοντες μετὰ φόβου τὸν ἀόρατον Θεόν. Ὅστις ἀναπαύεται ἐπ’ αὐτοῦ, προσκυνήσαντες δὲ πάλιν τρὶς τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα καὶ ἔπειτα μαζὶ μὲ ἡμᾶς ὅλον τὸ πλῆθος ὁποὺ ἐστέκετο γύρωθεν τοῦ θρόνου, καὶ ὅλοι ἐδόξασαν Τὸν καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ ἐχαίροντο διὰ τὴν σωτηρίαν μου.
Τότε δὲ ἠκούσαμεν φωνὴν σιγανὴν ἐξ ἐκείνου τοῦ ὕψους, γεμάτην ἀπὸ γλυκύτητα καὶ εὐφροσύνην, λέγουσαν πρὸς τοὺς ὁδηγοῦντάς με Ἀγγέλους· ὁδηγήσατέ την εἰς ὅλας τὰς κατοικίας καὶ εἰς τὸν Παράδεισον καὶ εἰς τὰ καταχθόνια, καθὼς κάμνετε εἰς ὅλας τὰς ψυχάς, καὶ ἀκολούθως ἀναπαύσατέ την εἰς τὸν τόπον καὶ τὴν κατοικίαν τοῦ δούλου μου Βασιλείου, διότι ἐκεῖ μὲ παρεκάλεσε νὰ τὴν ἀναπαύσω.
Ἀναχωρήσαντες δὲ ἀπὸ ἐκεῖ χαρούμενοι, ἐπεσκέφθημεν τὰς κατοικίας τῶν Ἀγίων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἄμετροι καὶ ἔλαμπον ὡς αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου καὶ τὰ ἄλλα μυριόστομα καὶ φωτεινὰ χρώματα. Ἦτον δὲ ἐκεῖ καὶ ἕνας κάμπος ἀθεώρητος εἰς τὸ μάκρος καὶ φάρδος στολισμένος μὲ διάφορα ἄνθη καὶ εὐωδίας. Ἀπὸ ἐκεῖ ἀναβρύει βρύσις τῆς ἀϑανάτου ζωῆς, ἐκεῖ εἶναι αἱ θεόκτιστοι ὡς πυραμίδες κατοικίαι τῶν Ἁγίων, μέσα εἰς τὰς ὁποίας ἀναπαύονται, ἀπὸ ἐκεῖ δὲ ἐξέρχονται φοβεραὶ ἀκτῖνες. Εἶναι αὐταὶ αἱ κατοικίαι ὡς βασιλικά παλάτια καὶ ἀκόμη ἀσυγκρίτως εὐμορφότεραι, με ἀνάγλυφα διάφορα εἰς θεωρίαν, δόξαν καὶ λαμπροτητα στολισμενα.
Ἑκάστου δὲ τάγματος αἱ κατοικίαι εἶναι χωρισταὶ καὶ πλέον δοξασμένα, καθὼς τῶν Ἀποστόλων͵ Προφητῶν, Μαρτύρων, Ἱεραρχῶν, Ἀσκητῶν καὶ Δικαίων, τοῦ καθ’ ἑνὸς ἡ κατοικία ἔχει ὡραιότητα θαυμαστὴν κατὰ τὰ ἔργα τοῦ καθ’ ἑνός, ὅλοι δὲ ἔβγαιναν καὶ μᾶς προϋπαντοῦσαν καὶ μὲ κατεφίλουν καὶ εὐφραίνοντο διὰ τὴν σωτηρίαν μου.
Εἰσερχόμενοι δὲ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραάμ (δηλ. εἰς τὴν κατοικίαν του) εἴδομεν αὐτὸν μὲ δόξαν ἀπερίγραπτον, γεμάτην ἀπὸ εὐφροσύνην οὐράνιον, ἄνθη πολυειδῆ, ἀέρος ὑγιεστέρου καὶ κάλλους ἀμιμήτου, ὥστε ὁποὺ ὁ ἄνθρωπος γίνεται ἐκστατικὸς. Ἐκεῖ εἶναι τὰ παλάτια τοῦ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἀκτινοβολοῦντα καὶ λάμποντα ἀπὸ τὴν θείαν χάριν. Ἐκεῖ ἀναπαύονται τὰ τέκνα τῶν Χριστιανῶν, ὅσα ἔζησαν εἰς τὸν κόσμον ἀναμάρτητα. Τριγύρω τῶν εἶναι δόξα καὶ χαρὰ ἀνερμήνευτος, δόξα αἰώνιος. Ἐκεῖ ἦσαν ἀναπαυόμενοι ἐπὶ δώδεκα λαμπρῶν θρόνων μὲ λάμψιν ὡς τὴν ἀκτῖνα αἱ δώδεκα φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ δώδεκα Πατριάρχαι. Αἱ ψυχαὶ τῶν Ἀγίων φαίνονται ὡς νὰ ἦσαν μὲ σώματα, ἀλλὰ χέρι ἀνθρώπου νὰ τὰς πιάσῃ δὲν εἶναι δυνατόν, καθὼς καὶ τὰς ἀκτῖνας τοῦ ἡλίου.
Ἐνῷ λοιπὸν ἐπεσκέφθημεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἅγια μέρη, ἐστράφημεν εἰς τὸ μέρος τῆς δύσεως, ὅπου εἶναι αἱ σκληραὶ κολάσεις, εἰς τὰς ὁποίας κατοικοῦν αἱ ψυχαὶ τῶν ἁμαρτωλῶν. Μοῦ ἔδειξαν δὲ οἱ ὁδηγοῦντές με Ἄγγελοι τὰς κολάσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐγλύτωσα χάριν τοῦ Πατρός μας Βασιλείου. Διότι εἶδον, τέκνον μου Γρηγόριε, τὰς σκοτεινὰς φυλακὰς εἰς τὰς ὁποίας εἶναι κλεισμέναι ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης τῶν ἁμαρτωλῶν αἱ ψυχαὶ ἀπὸ καταβολῆς κόσμου σκεπασμέναι μὲ τὴν μαύρην ὁμίχλην τοῦ θανάτου, καὶ νὰ ἴδουν ποτὲ τὸ γλυκύτατον φῶς δὲν εἶναι δυνατόν, ἀλλὰ γυμναὶ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καίουν καὶ θρηνοῦν ἀπαρηγόρητα. Δὲν ἀκούεται, τέκνον μου Γρηγόριε, ἄλλο τι ἐκεῖ, παρὰ τὸ οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον, τοὺς κατατρώγει ὁ μολυσμὸς καὶ ἡ δυσωδῖσα καὶ θρηνοῦν ἀκαταπαύστως ἀπαρηγόρητα.
Ὅταν δὲ εἰσήλθομεν εἰς τὰ σκοτεινότατα ἐκεῖνα μέρη, εὐθὺς ἑφωτίσθησαν ἀπὸ τὴν λάμψιν τῶν ὁδηγούντων με Ἀγγέλων καὶ εἰδα ἐκεῖνα τὰ ὑπόγεια σπήλαια, ὅπου φόβος καὶ τρόμος μὲ περιεκύκλωσε. Μοῦ εἶπεν δὲ ὁ ἕνας Ἄγγελος· αὐτὰς τας φοβερὰς κατοικίας τὰς ἔφυγες, διότι μετενόησες καὶ ἔπαυσες τὴν ἁμαρτίαν καὶ διὰ τὰ ὀλίγα καλὰ ἔργα σου, ἢ νὰ σου εἰπῶ καλύτερα, διὰ τὰς μεσιτείας τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ Βασιλείου, τοῦ Γέροντός σου.
Αφοῦ δὲ ἐγυρίσαμεν ὅλας τὰς κολάσεις, ἐρώτησεν ὁ ἐνας Ἄγγελος λέγων μοι· Θεοδώρα, ἀράγε ἠξεύρεις ὅτι σήμερον κάμνει τὰ σαράντα σου ὁ καλὸς Πνευματικός σου Πατὴρ Βασίλειος; Καὶ ταῦτα εἰπὼν μὲ ἄφησεν εἰς ταύτην τὴν πανεφρόσυνον κατοικίαν καὶ ἀνεχώρησαν. Ἐκ τούτου λοιπὸν ἐγνώρισα ὅτι μετὰ τὰς σαράντα ἡμέρας ἀπὸ τοῦ θανάτοῦ μου ἔφθασα εἰς τὴν κατοικίαν τὴν ὁποίαν βλέπεις, ἥτις δὲν εἶναι ἰδική μου, ἀλλὰ τοῦ Πνευματικοῦ μας Πατρὸς Βασιλείου, τοῦ πιστοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ. Διότι εὑρισκόμενος εἰς τὸν κόσμον σώζει πολλὰς ψυχὰς μὲ τὰς συμβουλάς του καὶ τὰς ὁδηγεῖ πρὸς μετάνοιαν καὶ ἐξομολόγησιν, αὐταὶ δὲ αἱ ψυχαὶ κατοικοῦν εἰς ταύτην τὴν λαμπρὰν κατοικίαν μαζί μου. Ἔλθε τῶρα να ἴδῃς τὰς κατοικίας μας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἐπεσκέφθη καὶ ὁ Πατὴρ μας. Ἐγὼ δὲ ἠκολούθησα τὴν κυρίαν Θεοδώραν καὶ οὕτως εἰσήλθομεν εἰς ἕνα μεγάλο προαύλιον τὸ ὁποῖον ἦτο στρωμένον μὲ ἀκτινοβόλους χρυσοκεντήτους πλάκας, ἐν μέσῳ δὲ τούτων ὑπῆρχαν διάφορα δένδρα, τῶν ὁποίων ἡ ὡραιότης εἶναι ἀνερμήνευτος. Ἦτον δὲ ἡ Θεοδώρα ἐνδεδυμένη ἕνα φόρεμα μεταξωτὸν κάτασπρον καὶ εἰς τὴν κεφαλήν της ἔφερε κόκκινο μανδήλιον, ἐθαύμασα δὲ νὰ βλέπω νὰ τρέχῃ ἀπὸ αὐτὴν ὡς ἱδρώτας ἅγιον μύρον πολύτιμον μὲ ἄῤῥητον εὐωδίαν. Βλέποντας δὲ
ἀνατολικὰ εἶδον φοβερὰ καὶ θαυμαστὰ παλάτια βασιλικά, εἰς τὰ ὁποῖα εἰσήλθομεν, πλησίον δὲ τῶν σκαλῶν τῶν βασιλικῶν παλατίων ἐκείνων ἦτο μία θαυμαστὴ καὶ ἀπὸ σμαράγδου καὶ ἄλλων πολυτίμων λίθων τράπεζα, ἡ ὁποία ἀκτινοβολοῦσεν ὑπὲρ τὸν ἥλιον· ἦτο δὲ γεμάτη ἀπὸ διάφορα ὡραιότατα καὶ ἀνερμήνευτα ὀπωρικά, ὡσαύτως καὶ μανδήλια μεταξωτὰ μὲ εὐωδέστατα ἄνθη. Ἐκεῖ, ἐπὶ θαυμαστοῦ καὶ ἐξαισίου θρόνου, ἦτο καὶ ὁ Πατὴρ μας Βασίλειος καὶ ἀνεπαύετο ὡς κύριος αὐτῶν ὅλων. Ὁ θρόνος ἦτο πράσινος, ἀλλὰ θαυμαστός, καὶ ἔλαμπεν ὑπὲρ τὸν ἥλιον, καὶ ὅλοι ἐκεῖ ἔτρωγαν ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὀπωρικὰ καὶ εὐφραίνοντο.
Ἐκεῖνοι δὲ ὁποὺ ἐτρωγαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν τράπεζαν ἧτον ἄνθρωποι τέλειοι. Ὅμως δέν εἶχαν σάρκας παχείας, ἀλλ’ ἧτον ὡς αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου, καὶ τὰ πρόσωπά τοὺς εὐειδῆ καὶ χαριέστατα. Ἐπίσης οἱ ἄνδρες ἀπὸ τὰς γυναῖκας δὲν διεκρὶνοντο, καὶ ἔτρωγαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν θαυμαστὴν καὶ οὐράνιον τράπεζαν. Καὶ ὅσον ἔτρωγαν τόσον ἐπλήθαιναν ἐκεῖνα τὰ εὐωδέστατα καὶ θαυμαστὰ όπωρικα ἐπειδη ἧτον οὐράνιᾳ καὶ πνευματικά, παρὰ Θεοῦ ἡτοιμασμένα, ἔτρωγαν δὲ καὶ ηὐφραίνοντο μὲ ἀπερίγραπτον χαράν, συνομιλοῦντες μετὰ γλυκείας φωνῆς καὶ χαρμοσύνου χαμογελάσματος. Τοὺς ἐκερνοῦσαν δὲ νέοι τινὲς μὲ ροδοκόκκινον ποτόν,τὸ ὁποῖον ὑπερήστραπτε μέγα εἰς τὰ κρυσταλλένια ποτήρια, καὶ οἱ πίνοντες ἐχόρταιναν τῆς γλυκύτητος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ἔμενα θαυμάζοντας ἐπὶ τινα ὥραν, διότι ἔλαμπαν τὰ πρόσωπά τῶν ὡς δροσερὸν ῥόδον. Οἱ δὲ νέοι ὁποὺ τοὺς ἐκερνοῦσαν ἦσαν ὡραῖοι καὶ ἀστραπόμορφοι, μὲ ζώνας χρυσᾶς, καὶ εἰς τὰς κεφαλὰς εἶχαν θαυμαστοὺς στεφάνους στολιμένους μετὰ πολυτίμων λίθων καὶ θαυμαστῆς τέχνης. Ἐνῶ δέ, περιπατοῦσα ἐμπροσθέν μου ἡ Θεοδώρα ἐπλησίασε πρὸς τὸν ἅγιον Γέροντά μας καὶ τοῦ ὡμίλησε δι΄ ἐμένα, αὐτὸς δὲ κοιτάζοντάς με ἐχαμογέλασε καὶ μοῦ ἔγνευσε νὰ τὸν πλησιάσω. Ἐγὼ δὲ πλησιάζοντας ἔβαλα μετάνοιαν ἐνώπιόν του καὶ τοῦ ἐζήτησα τὴν εὐχήν του, καὶ μοῦ εἶπε χαμηλῇ τῇ φωνῇ ὁ Θεὸς τέκνον, νὰ σὲ εὐσπλαγχνισθῇ καὶ νὰ σὲ εὐλογήσῃ καὶ νὰ σὲ καταξιώσῃ τῆς ἐπουρανίου Αὐτοῦ βασιλείας. Καὶ ἐνῷ εὑρισκόμουν ἐγὼ γονατιστὸς ἔμπροσθέν του, ἐπάνω εἰς τὰ χρυσοΰφαντα, μὲ ἔπιασεν ἀπὸ τὸ χέρι καὶ μὲ ἐσήκωσε καὶ μοῦ λέγει (δείχνοντας μὲ τὸ δάκτυλον τὴν Θεοδώραν)· ἰδὲ τὴν Θεοδώραν, τέκνον Γρηγόριε, διὰ τὴν ὁποίαν πολλάκις μὲ παρεκάλεσας νὰ μάθης τὶ ἔγινε καὶ ποῦ ἐκατοικοῦσεν. Ὅθεν τοῦ λοιποῦ ἡσύχασε καὶ μὴ μὲ ἐνοχλῇς περὶ αὐτῆς.
Ἐκείνη δὲ ἡ μακαρία καὶ εὐλογημένη παρὰ Θεοῦ, θεωροῦσά με ἱλαρῶς μοῦ λέγει· ὁ Θεός, τέκνον Γρηγόριε, νὰ σοῦ πληρώσῃ τὸν μισθὸν διὰ τὴν τόσην περὶ ἐμοῦ φροντίδα σου, ὁ Ὁποῖος σύμφωνα μὲ τὴν ἐπιθυμίαν σου διὰ τῶν παρακλήσεων τοῦ Ἁγίου πατρός μας σὲ ἠξίωσε νὰ μὲ ἰδῆς.
Ὅλοι δὲ οἱ καθήμενοι εἰς ἐκείνην τὴν θαυμαστὴν τράπεζαν ἐθεώρουν ἡμᾶς μὲ μεγάλην σιωπὴν καὶ ἠγάλλοντο. Ὕστερον δὲ εἶπεν ὁ Ἅγιος πρὸς τὴν Θεοδώραν· πήγαινε, τέκνον, δεῖξέ του τὴν ὠραιότητα τῶν ἐν τῷ περιβολίῳ μας δένδρων. Καὶ ὁδηγοῦσά με πρὸς τὰ δεξιὰ τοῦ περιβολίου εἶδον τὴν θύραν τοῦ περιβολίου θαυμαστὴν καὶ ὁλόχρυσον καὶ τὰ τείχη αὐτοῦ ὁλόχρυσα καὶ ὑψηλά. Ἀνοίξαντες δὲ εἰσήλθομεν καὶ εἴδομεν τὸ περιβόλι ἐστολιμένον μὲ διάφορα μικρὰ πολύμορφα δένδρα καὶ μὲ πολυειδῆ ἄνθη καὶ ῥόδα, τῶν ὁποίων ἡ ὡραιότης καὶ εὐωδία εἶναι ἀπερίγραπτος. Ὅσον δὲ ἐθεώρουν ταῦτα τόσον ἐκστατικὸς ἔμενον ἀπὸ τὴν ὡραιότητα καὶ εὐωδίαν καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐπὶ τῶν δένδρων καρπῶν. Καὶ τόσον πολὺς ἦτον ὁ καρπός, ὁποὺ ἔκλιναν εἰς τὴν γῆν. Ὅμως τὰ δέντρα δὲν ἐβλάπτοντο, ἀλλὰ πάντοτε εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν εὑρίσκοντο, καθότι εἶναι οὐράνια καὶ ἀθάνατα, ἐγὼ δὲ ἔμεινα ἐκστατικὸς καὶ ἔβλεπα. Τότε μοῦ λέγει ἡ Θεοδώρα· ἐὰν, τέκνον μου, σὲ ἔκαμαν ἐκστατικὸν καὶ ἔκθαμβον τὰ τοιαῦτα, τὶ ἤθελες πάθει, ἐὰν ἔβλεπες ἐκεῖνον τὸν Παράδεισον, ὁποὺ κατὰ ἀνατολὰς ἐφύτευσεν ὁ Κύριος, τὶ ἤθελες γένει; Ἐπειδὴ ετοῦτος μὲ ἐκεῖνον δὲν ἔχουν καμμίαν σύγκρισιν. Διότι, ὅσον ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τὴν γῆν, τόσον διαφέρει καὶ ἐκεῖνος ἀπὸ ἐτοῦτον. Ἐγὼ δὲ τὴν παρεκάλουν νὰ μοῦ δείξη ἐκεῖνα τὰ πλέον θαυμαστὰ πράγματα.
Καὶ μοῦ ἀπεκρίθη· δὲν εἶναι δυνατόν, τέκνον, νὰ ἰδῆς τοιαῦτα πράγματα τὰ ὁποία εἶναι ἀκατανόητα, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεσαι ἀκόμη εἰς τὸν προσωρινὸν κόσμον, αὐτὰ δὲ ὁποὺ εἶδες εἶναι οἱ κόποι καὶ ὁ ἱδρὼς τοῦ Πατρός μας Βασιλείου, ὁ ὁποῖος παιδιόθεν ἠγωνίζετο μὲ νηστείας, ἀγρυπνίας καὶ κακοπαθείας μέχρι γήρατος, διὰ τούτους δὲ τοὺς κόπους τοῦ ἐχάρισεν ὁ Θεὸς ταῦτα τὰ βασιλικὰ παλάτια μὲ τὰ περιβόλια, νὰ κατοικῇ μὲ τὰ πνευματικά του τέκνα, ὁποὺ μαζί του ἠγωνίσθησαν καὶ φυλάγουν τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου.
Φρόντισε λοιπὸν καὶ σύ, τέκνον, ἕως ὅτου εἶσαι εἰς τὸν κόσμον νὰ ἀγωνισθῆς, διὰ νὰ ἔλθῃς καὶ ἐσὺ ἐδῶ νὰ εὐφραινώμεθα μέχρι τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Κυρίου μας, διότι μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄλλα καλλιώτερα ἀσυγκρίτως ἔχει νὰ μᾶς χαρίσῃ ὁ Κύριος, καθὼς λέγει καὶ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος· «ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὗς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.
Ἐγὼ δὲ ἔμεινα ἐκστατικός, ἅμα ἤκουσα πὼς δὲν ἤμουν ἐκεῖ μὲ τὸ σῶμα, ἀλλὰ νοητῶς καὶ μὲ τὴν ψυχήν. Διὰ τοῦτο ἐπροσπάθουν νὰ ψηλαφήσω τὸν ἑαυτόν μου, ἂν φορῶ σάρκα καὶ κόκκαλα, ἀλλὰ μοῦ ἐφαίνετο ὡσὰν νὰ ἔπιανα ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου καὶ τὴν ἔσφιγγα χωρὶς νὰ βαστῶ τίποτε.
Τοιουτοτρόπως κοιμώμενος εἶδον τὴν μεγάλην θεωρίαν ταύτην, εἶχον δὲ τὰς φρένας μου σώας, καὶ ἐθαύμαζον, δι᾿ ὅσα ἔβλεπα. Ἔπειτα μοῦ ἐφάνη πὼς ἤλθομεν εἰς τὴν αὐλὴν διὰ τῆς θύρας διὰ τῆς ὁποίας είσήλθομεν, εὔρομεν δὲ τὴν τράπεζαν ἄδειαν, καὶ οὔτε ἄνθρωπος ἦτον ἐκεῖ. Τότε ἦλθον εἰς τὸν ἑαυτόν μου, καὶ ἔτσι ἠλευθερώθην ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ καὶ θαυμαστὰ πράγματα.
Τότε ἥρχισα νὰ ἐξετάζω τὸν ἑαυτόν μου συλλογιζόμενος τὶ ἦσαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶδον καὶ ἐδιδάχθην, τὰ ὁποῖα καλῶς ἐτυπώθησαν εἰς τὸν νοῦν μου. Σηκωθεὶς λοιπὸν ἐπήγαινα πρὸς τὸν ἅγιον Γέροντά μου καὶ διελογιζόμουν καὶ ἔλεγα εἰς τὸν ἑαυτόν μου· ἄραγε ἀπὸ τοῦ διαβόλου νὰ εἰναι αὐτὰ τὰ θαυμαστὰ πράγματα ὁποῦ εἶδα ἢ ἐκ Θεοῦ; Φθάσας δὲ πρὸς τὸν Γέροντα ἔβαλον μετάνοιαν κατὰ τὴν συνήθειαν, καὶ λαβὼν τὴν εὐλογίαν του ἐκάθισα πλησίον του, καὶ μοῦ εἶπεν μὲ ἱλαρὸν πρόσωπον· ἠξεύρεις, τέκνον Γρηνόριε, πὼς ταύτην τὴν νύκτα εἴμεθα ὁμοῦ εἰς τὰ αἰώνια ἀγαθά; ᾿Εγὼ διὰ νὰ ἰδῷ τὶ ἔχει νὰ μοῦ εἰπῇ ἐπροσποιήθην πὼς δὲν ἤξερα τὶ μοῦ ἔλεγε καὶ εἶπα· ἐγώ, Γέροντά μου, ἤμουν εἰς τὸ κελλίον μου καὶ ἐκοιμώμην ταύτην τὴν νύκτα. Καὶ ἐκεῖνος μοῦ ἀπεκρίθη χαμηλῇ τῇ φωνῇ ἐπειδὴ ἤμεθα μόνοι εἰς το κελλίον του, λέγων· ναί, τέκνον, τὸ γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἀληθώς, ὅτι μὲ τὸ σὼῳμα ἐκοιμᾶσο εἰς τὸ κελλίον σου, ἀλλὰ μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὸν νοῦν σου ἐπεριπάτεις εἰς ἄλλα μέρη. Ὅσα λοιπὸν σοῦ ἔδειξα ταύτην τὴν νύκτα μὴ τὰ νομίσης, τέκνον, ὄνείρατα, ἀλλὰ θεωρίαν ἀληθινήν. Δὲν ἐπῆγες ταύτην τῇ νύκτᾳ εἰς τὴν Θεοδώραν; δὲν ἔφθασες εἰς τὴν οὐράνιόν μου κατοικίαν; Δὲν ἔτρεχες διὰ νὰ μὲ φθάσῃς καὶ εὑρέθης εἰς τὴν μεγάλην θύραν, ἐξερχομένη δὲ ἡ Θεοδώρα σὲ ὑπεδέχθη πασίχαρος;
Δὲν σοῦ ἐδιηγήθη· τὸ ψυχομαχητόν της καὶ τὸν θάνατόν της; καὶ ὅτι μετὰ μεγάλης βίας καὶ τρόμου ἐπέρασε τὰ ἄγρια καὶ σκοτεινὰ ἐναέρια τελώνια, ἐπειδὴ τὴν ἐβοήθησα εἰς πολλὰ μέρη καὶ ἠλευθερώθη τελείως; Δὲν εἰσῆλθες εἰς τὴν αὐλὴν μὲ τὴν Θεοδώραν κατὰ διαταγήν μου; Δὲν εἶδες τὴν θαυμαστὴν τράπεζαν, τὴν κατάστασιν αὐτῆς καὶ τὰ ἐξαίσια πράγματα καὶ ὡραῖα ὀπωρικὰ καὶ ὁποῖα ἦσαν τὰ θαυμπαστὰ καὶ εὐώδη ἄνθη καὶ ὁποῖοι οἱ ὑπηρετοῦντες αὐτὴν νέοι; Δὲν ἵστασο καὶ ἐθεώρεις τὴν ὡραιότητα, τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκεῖνα τὰ θαυμαστὰ καὶ ἐξαίσια βασιλικὰ παλάτια; Δὲν ἐπαρουσιάσθης ἐνώπιόν μου καὶ σοῦ ἔδειξα τὴν Θεοδώραν, διὰ τὴν ὁποίαν πολλάκις μὲ παρεκάλεσες ὅπως ἴδῃς εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται; Δὲν σὲ ὡδήγησεν ἐκείνη κατ’ ἐντολήν μου καὶ εἰσήλθετε μαζὶ εἰς τὸ θαυμαστὸν περιβόλι; Δὲν ἐκράτεις εἰς τὰς χεῖράς σου ἐκεῖνα τὰ Χρυσοβλάσταρα χόρτα καὶ ἑξίστασο διὰ τὴν ὡραιότητα τῶν καρπῶν των; Ὅλα ταῦτα δὲν εἰδες
τὴν παρελθοῦσαν νύκτα; καὶ πῶς λέγεις λοιπὸν ὅτι εἰς ἄλλο μέρος δὲν ἥσουν οὔτε εἶδες κανὲν πρᾶγμα;
Ἀκούσας δὲ ἐγὼ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὡς φλόγα πυρὸς μοῦ ἐφαίνετο ὅτι εξήρχετο ἐκ τοῦ στόματος τοῦ Ἁγίου, καὶ συλλογιζόμενος τὴν ἀλήθειαν τῶν λεγομένων του ἐλιποθύμησα καὶ ἔμεινα ἄφωνος ἀκολούθως δὲ ἤρχισα νὰ χύνω ποταμηδὸν δάκρυα καὶ ἐβρέχετο τὸ πρόσωπόν μου, ὅσον συλλογιζόμουν τὸ ὔψος τῆς ἁγιότητος καὶ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ, ὅτι γήϊνος ἄγγελος ἦτο, καὶ ὄχι νοερῶς ἦτον ἐκεῖ, ἀλλὰ πράγματι ὡς νὰ εὑρίσκετο μετὰ τοῦ σώματος τὰ ἐγνώριζεν ὅλα.
Ὁ δὲ Ἅγιος μοῦ εἰπεν· ἐάν, τέκνον, διέλθης τὴν ζωήν σου σύμφωνα μὲ τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ, ἐὰν ἀποφεύγης δηλαδὴ τὴν κακίαν καὶ ἐργάζεσαι τὴν ἀρετήν, θέλω νὰ σὲ δεχθῇ ἐκεῖ μετὰ τὸν θάνατόν σου, εἰς τὰς αἰωνίας κατοικίας, τὰς ὁποίας μοῦ ἐχάρισεν ὁ Κύριος διὰ τὴν ἀγαθότητά του· διότι ἐγὼ μέλλω νὰ ἀναχωρήσω μετ’ ὀλίγον καιρὸν ἀπὸ
ἐτοῦτον τὸν μάταιον κόσμον, σὺ δὲ μετ’ ὀλίγον θέλεις μὲ ἀκολουθήσει μὲ ζωὴν θεάρεστον καὶ καλὰ ἔργα, καθὼς ὁ Κύριος μοῦ ἀπεκάλυψεν.
Πρόσεχε δέ, τέκνον, ὅπως μὴ ἐξέλθουν ἐκ τοῦ στόματός σου τὰ ὅσα εἶδες καὶ ἤκουσες ἐν ὅσῳ ἐγὼ ζῶ εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, μέλλεις δὲ νὰ γράψῃς τὸν ταπεινόν μου βίον καὶ τὰ ἔργα μου νὰ ἀφήσῃς εἰς τὸν κόσμον πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀναγινωσκόντων, ἐγὼ δὲ εἰς τὸ ἑξῆς θέλω νὰ βρεθῶ εἰς ὅλα ταῦτα κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ Θεοῦ. Καὶ λέγων μοι ταῦτα ὁ ἁγιώτατός μου Γέροντας μὲ διέταξε νὰ ὑπάγω εἰς τὴν κατοικίαν μου καὶ νὰ φροντίζω διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς μου.
Ἕως ἐδῶ, ἀδελφοὶ καὶ πατέρες μου τιμιώτατοι, εἶναι ἡ διήγησις τοῦ θανάτου τῆς Θεοδώρας, τὴν ὁποίαν εἶδε καὶ ἔγραψεν ὁ σοφώτατος Γρηγόριος. Ἔχει δὲ γραμμένα καὶ ἄλλα πολλὰ θαύματα καὶ ἀποκαλύψεις τοῦ Ἁγίου, καὶ πῶς τοῦ ἔδειξεν ὁ Χριστὸς τὸ φοβερὸν Κριτήριον, τοὺς χοροὺς τῶν Ἀγγέλων καὶ τὴν πολυθαύμαστον τάξιν αὐτῶν καὶ μακαριότητα, εἶναι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ γραμμένα εἰς τὸ χειρόγραφον, τὰ ὁποῖα ἀφήσαμεν χάριν συντομίας, περιελάβομεν δε μὁνον τὸν θάνατον τῆς Θεοδώρας ὡς ψυχοφελέστατον καὶ διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐγράφησαν παρὰ Γρηγορίου σοφωτάτου
μοναχοῦ. Ἵνα δηλαδὴ βλέποντες οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐνθυμούμενοι τὸν θάνατον καὶ τὸν κίνδυνον ὁποὺ ἔχει ἡ ψυχὴ ἕως νὰ περάσῃ τὰ ἐναέρια τελώνια διορθώνουν τᾶς ψυχάς των μὲ τὴν Μετάνοιαν καὶ Ἐξομολόγησιν.
Τῷ δὲ Θεῷ δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς
αἰῶνας. Ἀμήν.
Η ΔΙ ΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΜΑΚΑΡΙΟΥ
Περὶ ἀποκρύφων καὶ ἀῤῥήτων μυστηρίων καὶ περὶ μνημοσύνων τῶν κεκοιμημένων.
Πορευομένου ποτὲ τοῦ Ἀββᾶ Μακαρίου ἐν τῇ ἐρήμῳ ἠκολούθησεν αὐτῷ Ἄγγελος Κυρίου καὶ λέγει τῷ Γέροντι: «εὐλόγησον, πάτερ ἅγιε». Ὁ δἐ Γέρων στοχαζόμενος ὅτι εἶναι μοναχὸς ἀπὸ τὴν ἔρημον, εἰπε πρὸς αὐτόν· «ὁ Θεὸς συγχωρήσοι σε, τέκνον». Περιπατήσαντες λοιπὸν ὀλίγον διάστημα, ἐστοχάσθη ὁ Ἀββᾶς τὴν θεωρίαν καὶ τό σχῆμα αὐτοῦ καὶ λέγει αὐτῷ· «βλέπω σε, τέκνον, καὶ ἐξίσταμαι εἰς τὴν θαυμαστὴν θεωρίαν σου καὶ στοχάζομαι μήπως καὶ δὲν εἶσαι ἄνθρωπος καὶ ὁρκίζω σε εἰς τὸν Θεὸν νὰ μοὶ εἴπῃς τὴν ἀλήθειαν». Τότε ποιήσας ὁ Ἄγγελος τῷ Ἀββᾷ Μακαρίῳ μετάνοιαν λέγει· «εὐλόγησον, πάτερ. Ἐγὼ, καθὼς βλέπεις δὲν εἶμαι ἄνθρωπος, ἀλλὰ Ἄγγελος, καὶ ἦλθον νὰ σὲ διδάξω μυστήρια, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρεις καὶ ἐπιθυμεῖς νὰ μάθης.
Λοιπὸν ἐρώτησόν με εἶ τι θέλεις καὶ ἐγὼ σοὶ ἀποκρίνομαι».
Τότε ὁ Γέρων ποιήσας τῷ Ἀγγέλῳ μετάνοιαν λένει· «Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ὅτι ἔπεμψάς μοι ὁδηγόν, ἵνα διδάξη μὲ ἐκεῖνα ὅπου δὲν ἠξεύρω καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἀπόκρυφα καὶ ἄῤῥητα μυστήρια». Καὶ ὁ Ἄγγελος εἶπε· «Λοιπὸν ἐρώτησόν με, πάτερ». Ὁ δὲ Γέρων λέγει· εἰπὲ ἡμῖν ἅγιε Ἄγγελε, ἐἀν γνωρίζωνται ἀναμεταξύ τους οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸν αἰώνιον κόσμον ἐκεῖνον, οἱ κεκοιμημένοι». Καὶ εἶπεν ὁ Ἄγγελος «ἄκουσον, πάτερ ἅγιε· καθὼς εἰς τὸν κόσμον τοῦτον οἱ ἄνθρώποι ἀφ’ ἐσπέρας κοιμῶνται ἕως πρωῒ καὶ τὴν αὔριον σηκώνονται καὶ γνωρίζουν τοὺς χθὲς ἀνθρώπους καὶ χαιρετοῦν καὶ συνομιλοῦν καὶ πολλάκις καθεζόμενοι συνευφραίνονται καί ἐρωτᾷ ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, οὕτω γίνεται καὶ εἰς ἐκεῖνον τὸν κόσμον, ὁ εἷς τὸν ἕτερον γνωρίζει καὶ συνομιλεῖ. Διότι, καθώς ὑπάγει τις εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ ἐκεῖ βλέπει ἄρχοντας καὶ πτωχοὺς καὶ ἐρωτᾷ ποῖος εἶναι οὗτος καὶ ποῖος ἐκεῖνος, καὶ δι ἐρωτήσεως μανθάνει καὶ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ποτέ δὲν εἶδε, τοιουτοτρόπως γίνεται καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς δικαίους, διότι οἱ ἁμαρτωλοὶ καὶ τοῦτο τὸ ὑστεροῦνται».
Τότε λέγει ὁ Γέρων· «εἰπέ μοι καὶ τοῦτο, παρακαλώ· μετὰ τὸν χωρισμὸν τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ σώματος τὶ γίνεται; καὶ διατὶ γίνονται τὰ μνημόσυνα τῶν τεθνεώτων;»
Καὶ ὁ Ἄγγελος εἶπεν· «ἄκουσον πάτερ ἅγιε· μετὰ τὸ χωρισθῆναι τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος λαμβάνουν αὐτὴν οἱ Ἄγγελοι μετὰ τὴν τρίτην ἡμέραν καὶ ἔρχονται εἰς τὸν οὐρανόν, ἵνα προσκυνήσῃ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ἀπὸ τῆς γῆς δὲ ἕως τὸν οὐρανὸν εἶναι σκάλα καὶ κάθε σκαλοπάτι ἔχει ἕν τάγμα δαιμόνων, τὰ ὁποῖα λέγονται τελώνια καὶ ἀπαιτοῦν τὴν ψυχὴν ἐκείνην τὰ πονηρὰ πνεύματα καὶ φέρουν τὰ χειρόγραφα αὐτῆς καὶ δείχνουν αὐτὰ εἰς τοὺς Ἀγγέλους λέγοντες· «τὴν δεῖνα ἡμέραν καὶ εἰς τὰς τόσας τοῦ δεῖνος μηνὸς ἐποίησεν αὕτη ἡ ψυχὴ τόδε· ἢ ἔκλεψεν ἢ ἐπόρνευσεν ἢ ἐμοίχευσεν ἢ ἐμαλακίσθη ἢ ἐψεύσατο ἢ συνεβούλευσεν ἄνθρωπον εἰς κακὸν ἔργον» καὶ εἴ τι ἄλλο κακὸν ἔκαμεν, ὅλα τὰ δείχνουν εἰς τοὺς Ἀγγέλους. Τότε δείχνουν καὶ οἱ Ἄγγελοι ὅ,τι ἀγαθὸν ἔκαμεν ἡ ψυχὴ ἐκείνη, ἢ ἐλεημοσύνην ἢ προσευχὴν ἢ λειτουργίας ἢ νηστείας ἢ ἄλλο τι ἀγαθὸν ἐποίησε, καὶ ἀντισταθμίζουν οἱ Ἄγγελοι καὶ οἱ δαίμονες. Καὶ ἐὰν εὑρέθη τι ἀγαθὸν περισσότερον, ἁρπάζουν αὐτὴν οἱ Ἄγγελοι μὲ μεγάλην χαρὰν καὶ ἀναβαίνουν εἰς ἕτερον σκαλοπάτι καὶ οἱ δαίμονες τρίζουν τὰ δόντια αὐτῶν ὡς ἄγριοι σκύλοι καὶ βιάζονται ἵνα ἀρπάσουν τὴν ἐλεεινὴν ψυχὴν ἀπὸ τοὺς Ἀγγέλους. Ἡ δὲ ψυχὴ συστέλλεται καὶ τρομάζει κατὰ πολλὰ καὶ κρύπτεται εἰς τοὺς κόλπους τῶν Ἀγγέλων καὶ γίνεται μεγάλη διάλεξις καὶ μέγας θόρυβος ἕως ὅτου νὰ ἐλευθερώσουν τὴν ἐλεεινὴν ψυχὴν ἐκείνην ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν δαιμόνων. Καὶ πάλιν ἀνέρχονται εἰς ἕτερον σκαλοπάτι καὶ ἐκεῖ εὑρίσκουν ἄλλο τελώνιον δεινότερον καὶ ἀγριώτερον καὶ ἐδῶ πάλιν γίνεται πολλὴ ὄχλησις καὶ ταραχὴ μεγάλη καὶ ἀνεκδιήγητος, τὶς νὰ λάβῃ τὴν ἐλεεινὴν ἐκείνην ψυχήν, καὶ κραυγάζοντες οἱ δαίμονες ἐλέγχουν τὴν ψυχὴν ἐκείνην καὶ λέγουν· «ποῦ ὑπάγεις; δὲν εἶσαι σὺ ὅπου ἐπόρνευσες καὶ κατεμόλυνες τὸ ἅγιον Βάπτισμα; δὲν εἶσαι σὺ ὅπου ἐμόλυνες τὸ Ἀγγελικὸν Σχῆμα; ποῦ ὑπάγεις τώρα; γύρισε εἰς τὰ ὀπίσω, ὑπόστρεψε εἰς τὰ κάτω εἰς τὸν σκοτεινόν ᾅδην, εἰς τὸ πῦρ τὸ ἐξώτερον, εἰς τὸν σκώληκα τὸν ἀκοίμητον». Τότε, ἐὰν εἶναι ἡ ψυχὴ ἐκείνη καταδικασμένη, ὑποστρέφουν αὐτὴν οἱ πονηροὶ δαίμονες ἡπὸ κάτω τῆς γῆς, εἰς τόπον σκοτεινόν και δυνηρόν. Καὶ οὐαὶ τῇ ψυχῇ ἐκείνῃ, οὐαί τῇ ὥρᾳ ἐκεῖνη ἐν ἧ ἐγεννήθῃ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος! Καὶ τὶς διηγήσεται, Πάτερ ἅγιε, τὴν ἀνάγκην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ καταδικασθεῖσαι ψυχαὶ εἰς
τὸν τόπον ἐκεῖνον;
Εἰ δὲ εὑρέθη ἡ ψυχὴ καθαρὰ καὶ ἀναμάρτητος, ἀνέρχεται εἰς τὸν οὐρανὸν μετὰ μεγάλης χαρᾶς καὶ συναπαντοῦν αὐτὴν οἱ Ἄγγελοι μετὰ λαμπάδων καὶ θυμιαμάτων καὶ ἀσπάζονται αὐτήν. Εἶτα ἀπέρχονται εἰς τὸν Δεσποτικὸν θρόνον καὶ προσκυνεῖ τὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τότε βλέπει τοὺς χοροὺς τῶν Ἀγίων Ἀποστόλων, τῶν Ἀγίων Μαρτύρων, τῶν Ἀγίων Πατέρων, τὰ ἐννέα Τάγματα τῶν Ἀγίων Ἀγγέλων, τὴν λαμπρότητα ἐκείνην τὴν ἄῤῥητον, καὶ ἀκούει τὴν ἀγγελικὴν ἐκείνην μελωδίαν καὶ τὸ κάλλος τὸ ἀμήχανον.
Ἠρώτησας δὲ καὶ περὶ τῶν μνημοσύνων, πὼς καὶ διατὶ γίνονται. Ἐπειδὴ ὡς εἴπομεν, μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀνέρχεται ἡ ψυχὴ εἰς προσκύνησιν, διὰ τοῦτο ποιοῦμεν ὥσπερ κανίσκιον (πανέριον) καὶ πέμπομεν εἰς τὸν Κύριον ὑπὲρ τῆς ψυχῆς ἐκείνης. Καὶ μετὰ τὴν προσκύνησιν, ἐπιστρέφουν αὐτὴν οἱ Ἄγγελοι εἰς τὴν γῆν καὶ δείχνουν εἰς αὐτὴν τοὺς τόπους ὅπου ἐπεριπάτησεν εἰς τὴν ζωὴν της καὶ ἐνθυμίζουν αὐτῇ τὰς πράξεις τῆς τὰς πονηρὰς καὶ ἀγαθάς, λέγοντες «ὦδε ἔκλεψας, ἐκεῖ ἐπόρνευσας, ὦδε κατελάλησας, ἐκεῖ ἐμαλακίσθης, ὧδε ἐφόνευσας, ἐκεῖ ἐπιόρκησας, ὦδε ἠδίκησας, ἐκεῖ ἐβλασφήμησας, ἐκεῖ ἐσκανδάλισας». Εἴτα πάλιν τὰ ἀγαθά· «ὦδε ἠλέησας, ἐκεῖ ἐνήστευσας, ὦδε μετενόησας, ὦδε προσευχήν, ἐκεῖ γονυκλισίας, ὦδε στάσιμον, ἐκεῖ ἐγκράτειαν». Καὶ οὕτω ποιοῦμέν ἕως τῆς ἐνάτης ἡμέρας. Καὶ τῇ ἐνάτῃ ἡμέρᾳ ἀνέρχονται πάλιν εἰς προσκύνησιν, ὥσπερ καὶ τῇ τρίτῃ, τὰ δὲ μνημόσυνα πέμπουν ὡς ἐνθύμησιν ὑπὲρ τῆς ψυχῆς εἰς τὸν Κύριον ὅπως ὑποδεχϑῇ αὐτὴν ἐν ἱλέῳ ὅμματι, ἐπειδὴ πολλὰ ὠφελουν τὴν ψυχὴν αἱ ἐλεημοσύναι καὶ αἱ λειτουργίαι καὶ τὰ μνημόσυνα, διότι δύνανται ταῦτα νὰ ἐκβάλουν ψυχὴν ἀπὸ τὴν κόλασιν. Μετὰ δὲ τὴν δευτέραν προσκύνησιν πάλιν φέρουν αὐτὴν οἱ Ἄγγελοι εἰς τὸν κόσμον καὶ δείχνουν εἰς αὐτὴν τὸν Παράδεισον, τὸν ἐλεῶνα, τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραάμ, τᾶς σκηνᾶς καὶ τὰς ἀναπαύσεις τῶν δικαίων. Καὶ ὅταν ἴδῃ τὴν χαρὰν ἑκείνην τὴν ἄφατον, παραμυθεῖται καὶ χαίρει καὶ δέεται τῶν Ἀγγέλων ἵνα κατασκηνώσουν αὐτὴν ἐκεῖ μετὰ τῶν Δικαίων. Ἔπειτα δὲ δεικνύουν εἰς αὐτὴν καὶ τὰς κολάσεις τῶν ἁμαρτωλῶν λέγοντες· οὐτός ἐστιν ὁ πύρινος ποταμός, οὐτός ἐστιν ὁ σκώληξ ὁ ἀκοίμητος, τοῦτό ἐστι τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον καὶ τοῦτο τὸ οὗτός ἐστιν ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων καὶ καθεξῆς δεικνύουν ὅλας τὰς κολάσεις τῶν ἁμαρτωλῶν. Δὲν εἶναι, πάτερ Ἅγιε ἄλλη δριμυτάτη κόλασις καὶ φοβερωτέρα, ὡς τοῦ πόρνου καὶ τοῦ κλέπτου, ἐξαιρέτως τοῦ πόρνου μοναχοῦ καὶ τῆς μοναχῆς, τοῦ πόρνου ἱερέως καὶ τῆς πρεσβυτέρας. Μετὰ δὲ τὴν θεώρησιν πάντων τούτων ἀναφέρεται πάλιν εἰς προσκύνησιν τῇ τεσσαρακοστῇ ἡμέρᾳ καὶ διὰ τοῦτο γίνονται μνημόσυνα τῶν τεθνεώτων, ἐπειδὴ μέλλει ἡ ψυχὴ τῇ τεσσαρακοστῇ ἡμέρᾳ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν καὶ νὰ ἀπέλθῃ ὅπου βούλεται ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς κατὰ τὰ ἔργα καὶ τὴν πρᾶξιν ὅπου ἔκαμεν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον καὶ ἀποκαθίσταται ἡ ψυχὴ ἔνθα βούλεται ὁ Κύριος ἕως τὴν ἡμέραν τῆς Ἀναστάσεως, ἵνα ἀναστηθῇ καὶ τὸ σῶμα καὶ ἀπολαύσῃ κατὰ τὰ ἔργα του». Τότε στενάξας ὁ Γέρων καὶ δακρύσας πικρῶς εἶπεν· «οὐαὶ τῇ ἡμέρα ἐκείνῃ ἐν ἧ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος». Λέγει δὲ αὐτῷ ὁ Ἀγγελος· «ναί, τίμιε Πάτερ, ὁ ἁμαρτωλὸς λέγω, ὁ δὲ δίκαιος, μακαρία ἡ ἡμέρα καὶ ἡ ὥρα ἐν ἧ ἐγεννήθη».
Τότε λέγει ὁ Ὅσιος· «παρακαλῶ σε, εἰπέ μοι καὶ τοῦτο· ἔχει τίποτε ἄνεσιν ὁ ἁμαρτωλὸς ἢ τέλος ἡ κόλασις αὐτοῦ;»
Ὁ Ἄγγελος εἴπεν· «οὐχί, πάτερ Ἅγιε, οὔτε ἡ βασιλεία· τῶν δικαίων ἔχει τέλος, οὔτε ἡ κόλασις τῶν ἁμαρτωλῶν. ᾿Εὰν ἔπαιρνε κανεὶς κάθε χίλιους χρόνους ἕνα κόκκον ἄμμου ἀπὸ τὴν θάλασσαν καὶ μετέθετεν αὐτόν, ἤθελεν ἔχει ἐλπίδα ἵνα τἐλειωθῇ, ἡ δὲ κόλασις τῶν ἁμαρτωλῶν δὲν ἔχει τέλος».
Λέγει πάλιν ὁ Ὅσιος· «παρακαλῶ εἶπέ μοι καὶ τοῦτο· ποιοὶ Ἅγιοι εἶναι εὐσπλαγχνικώτεροι εἰς τὸν ἄνθρωπον διὰ νὰ παρακαλῆ αὐτοὺς ὁ ἐλεεινὸς ἄνθρωπος, ἵνα πρεσβεύωσιν ὑπὲρ αὐτοῦ;»
Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἄγγελος λέγει· «ὅλοι οἱ Ἅγιοι εὖσπλαγχνοι εἶναι εἰς σᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ εὐγνώμονες, ἀλλὰ σεῖς οἱ ἄνθρωποι ὡς ἀγνώμονες καὶ ἀχάριστοι κάμνετε αὐτοὺς καὶ ὀργίζονται εἰς ἐσᾶς. Διότι οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι ἔχουν πολλὴν εὐσπλαγχνίαν εἰς τὸν ἄνθρωπον, ἐπειδὴ ἕνεκεν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων εἶδον καὶ αὐτοὶ τὰ παράδοξα τοῦ Θεοῦ. Πλὴν τούτων ἡ Κυρία Θεοτόκος, ἡ Δέσποινα ἡμῶν εὐσπλαγχνίζεται περισσότερον τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Ἔπρεπε, Ἅγιε, ὁ ἄνθρωπος ἀνεξάλειπτον νὰ ἔχῃ τὸ ὄνομα Αὐτῆς ἀπὸ τὸ στόμα του. Ἀλλ’ ὁ διάβολος ἠπάτησεν αὐτὸν καὶ ἔγινεν ἀχάριστος. Διότι διὰ τῶν πρεσβειῶν Αὐτῆς καὶ ἱκεσιῶν ἵσταται ὁ κόσμος μέχρι τὴν σήμερον. ᾽Επειδὴ κατεφρόνησαν οἱ ἄνθρωποι τὸν Θεὸν καὶ τοὺς Ἁγίους κατεφρόνησε καὶ ὁ Θεὸς αὐτούς, καθὼς καὶ Ἅγιοι».
Λέγει πάλιν ὁ Ὅσιος· «εἰπέ ἡμῇν, ἁγιε Ἄγγελε ποῖον ἁμάρτημα ὑπάρχει μεγαλύτερον τῶν ἁμαρτιῶν; Καὶ ο Ἄγγελος εἶπε· «πᾶσα ἁμαρτία, τίμιε Πάτερ, χωρίζει τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὸν Θεόν. Ἡ δὲ μνησικακία καὶ ἡ βλασφημία κυριεύουν ὅλας τὰς ἁμαρτίας, διότι αὗται καὶ μόναι εἶναι ἱκαναὶ νὰ καταβιβάσουν τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν τάρταρον τοῦ ᾅδου καὶ εἰς τὰ καταχθόνια τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης».
Καὶ πάλιν ὁ Γέρων εἶπε· «Ποῖον ἁμάρτημα πλέον τῶν ἄλλων μισεῖ ὁ Θεός;»
Καὶ ὁ Ἄγγελος ἀπεκρίθη· «τὴν κενοδοξίαν· αὕτη μόνη ὅλον τὸν κόσμον ἀπώλεσεν, ὅτι δι’ αὐτῆς ὁ πρωτόπλαστος τῶν δαιμόνων ἀπώλετο, δι’ αὐτῆς ὁ Φαρισαῖος τοὺς κόπους ἀπώλεσε· διότι ὁ ἄνθρωπος ἐὰν πέσῃ εἰς τοιοῦτον πάθος, δύσκολον εἶναι νὰ ἐγερθῇ».
Ὁ Γέρων πάλιν ἠρώτησε· «ποῖοι ἀνθρωποι κολάζονται περισσότερον τῶν ἄλλων;»
Καὶ ὁ Ἄγγελος· «εἶπόν σοι, ὁ πόρνος καὶ ὁ βλάσφημος· πλὴν λέγω σοι καὶ τοῦτο, ὅτι ὑποκάτω πασῶν τῶν κολάσεων ὑπάρχει κόλασις δεινὴ καὶ πονηρά, ἥτις καλεῖται, ἀφάνεια· ἐκεῖ κολάζονται οἱ πόρνοι ἱερεῖς καὶ μοναχοὶ καὶ μοναχαὶ αἱ πορνεύουσαι. Διότι, τίμιε Πάτερ, μέλλει ἀνακαινισθῆναι τὸ πεσὸν τάγμα ἀπὸ τοὺς καλοὺς ἱερεῖς καὶ μοναχοὺς καὶ εἰς μεγάλην τιμὴν θὰ ὑπάγουν. Λοιπὸν οἱ πονηροὶ καὶ κακοὶ μοναχοὶ εἰς μεγάλην ἀτιμίαν καὶ κόλασιν ἀποπέμπονται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἱερεῖς οἱ παραβαίνοντες τοὺς Θείους νόμους καὶ οἱ δεχόμενοι παρανόμους ἕνεκεν δώρων, καὶ οἱ καταφρονοῦντες τὴν Ἀκολουθίαν αὐτῶν ἕνεκεν κοσμικῶν καὶ βιοτικῶν φροντίδων. Διότι διὰ μίαν Ἀκολουθίαν ἔχουν νὰ δώσουν λόγον τῷ Θεῷ. Περὶ δὲ τῶν μεθυόντων ἱερέων, τὶ εἴπω καὶ τὶ λαλήσω; οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι δεινὴ κόλασις ἀναμένει αὐτούς»!
Τότε λέγει ὁ Γέρων· «εἰπέ μοι καὶ τοῦτο, παρακαλῶ· οἱ καταφρονοῦντες τὴν ἁγίαν Κυριακὴν ἔχουσι τὶποτε κόλασιν ἐκεῖ»;
Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἄγγελος εἶπεν· «οὐαὶ αὐτοῖς, τίμιε Πάτερ! ὅτι φρικτὴ κόλασις δέχεται αὐτούς. Εἰ τις καταφρονεῖ τὴν ἁγίαν Κυριακήν, τὸν Κύριον καταφρονεῖ, καὶ ὁ Κύριος αὐτόν, διότι ἡ Κυριακὴ ἡμέρα, ὁ Κύριος ἐστίν. Καὶ ὅστις τιμᾷ αὐτὴν τὸν Κύριον τιμᾷ· ὅστις πάλιν τιμᾷ τῇν μνήμην τῶν Ἀγίων καὶ ὅστις ἑορτάζει τὰς μνήμας αὐτῶν βοηθοῦν καὶ οἱ Ἅγιοι αὐτόν, διότι μεγάλην παῤῥησίαν ἔχουν πρὸς τὸν Θεόν καὶ ὅ,τι ζητήσουν παρέχει αὐτοῖς ὁ Κύριος. Ἀλλ’ οι άνθρωποι οἱ ἀπεδίωξαν τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ οὔτε τὸν Θεὸν ἔχουν φίλον οὔτε τινὰ τῶν Ἀγίων, ἀλλ᾽ ἐκολλήθησαν μόνον εἰς τὰ βιοτικὰ καὶ κοσμικὰ πρόγματα, τὰ καταστρεφόμενα καὶ φθειρόμενα καὶ οὐαὶ αὐτοίς! Γίνωσκε, τίμιε Πάτερ, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος, ἢ ἱερεύς, ἢ μοναχος, ἢ κοσμικός, ἢ ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος δὲν τιμᾷ τὴν ἁγίαν Κυμιακῆν, Θεοῦ πρόσωπον δὲν βλέπει οὐδὲ ἔχει ἐλπίδα σωτηρίας. Τώρα λοιπόν, τίμιε Πάτερ, εἴ τὶ θέλεις ἐρώτησόν με, εἶναι ὥρα νὰ πορευθῶ εἰς τὸν οὐρανὸν νὰ ποιήσω τὴν παράστασιν τοῦ Κυρίου μου».
Τότε στενάξας ὁ Γέρων καὶ δακρύσας πικρῶς εἶπεν· «οὐαὶ ἡμῖν! ἰδοὺ ὁ καλὸς δοῦλος τοῦ Κυρίου μου, Ἄγγελος ὧν ἄυλος καὶ ἀναμάρτητος βιάζεται ἵνα δώσῃ τὴν δοξολογίαν τῷ Κυρίῳ, ἡμεῖς δὲ οἱ ὑλικοὶ καὶ ἁμαρτωλοὶ δὲν φροντίζομεν, ἀλλὰ καταφρονοῦμεν τὴν σωτηρίαν μας.
Λέγει πάλιν ὁ Ὅσιος πρὸς τὸν Ἄγγελον· «παρακαλώ σε εἰπέ μοι, ποία προσευχὴ ἁρμόζει τῷ μοναχῷ»; Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· «ἐὰν εἶναι γραμματισμένος ὁ ἄνθρωπος, τοῦ Δαυῒδ οἱ Ψαλμοί, εἰ δὲ καὶ δὲν εἶναι, τὸ Κύριε ᾿Ιησοῦ Χριστέ, Ὑιὲ τοῦ Θεου, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν. Αὐτὴ ἡ εὐχὴ εἶναι ἡ δυνατωτέρα, πολλοὶ δὲ γραμματισμένοι ἄφησαν ὅλα καὶ ἐκράτησαν αὐτὴν τὴν εὐχὴν καὶ ἐσώθησαν, διότι αὐτὴν δύνανται νὰ κρατήσουν εἰς τὴν μνήμην των καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες καὶ παιδία καὶ μοναχοὶ καὶ μοναχαὶ καὶ εὐμαθεῖς καὶ ἀμαθεῖς καὶ ἔμπειροι καὶ ἄπειροι καὶ ὁ θέλων νὰ σωθῇ ταύτην ἂς κρατῇ ἐν ἡμέρᾳ καὶ νυκτί, ἐν κελλίῳ καὶ ἐν ὁδῷ, ἱστάμενός τε καὶ καθήμενος κἂν περιπατῇ, κἄν ἐργάζεται, αὐτὴν τὴν εὐχὴν ἂς κρατῇ μετὰ πόθου καὶ προθυμίας διότι αὐτὴ εἶναι ἱκανὴ εἰς κάθε ἕνα ὅπου θέλει νὰ σωθῇ».
Καὶ πάλιν εἶπεν ὁ Ὅσιος· «ἐπειδὴ ἦλθες νὰ μὲ διδάξης τὸν ἁμαρτωλόν, δέομαί σου, εἰπέ μοι καὶ τοῦτο· ἐὰν εὑρεθῆ, τις ἄνθρωπος ἁμαρτωλὸς καὶ διδάξη ἄλλον, ἐκβάλῃ αὐτὸν ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν καὶ δείξῃ εἰς αὐτὸν στράταν καλήν, ἔχει τίποτε μισθόν»; Λέγει αὐτῷ ὁ Ἄγγελος· «ὅστις πράξῃ ταῦτα ὅπου μὲ ἐρωτᾶς, σώζει τὸν ἑαυτόν του καὶ ὁ συμβουλεύων ἄλλον τινὰ εἰς τὸ κακόν, ὄχι μόνον ἐκεῖνον καταστρέφει, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν του παραδίδει τῷ διαβόλῳ. Λοιπὸν δὲν εἶναι δεινοτέρα ἁμαρτία ὡς τὸ συμβουλεῦσαι ἄνθρωπον εἰς κακὸν ἔργον, οὕτω δὲ πάλιν εἶναι καλὸν τὸ συμβουλεῦσαι εἰς τὸ ἀγαθόν».
Πάλιν ἠρώτησεν ὁ Ὅσιος λέγων· «εἰπέ μοι καὶ τοῦτο· τάχα ἕως τώρα ἐπλήθυναν οἱ Ἅγιοι εἰς ὅλον τὸν κόσμιον, καὶ ἕως τέλος θα εἶναι ἄραγε τοιοῦτοι». Καὶ ὁ Ἄγγελος εἶπεν· «ἕως συντελείας τοῦ αἰῶνος, τίμιε Πάτερ, δὲν θέλει ἐκλείψει δίκαιος καὶ προφήτης Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὠσαύτως οὐδὲ τῷ σατανᾷ ὑπηρέτης. Πλὴν εἰς τοὺς ὑστερινοὺς καιροὺς ὅσοι ἐν ἀληθείᾳ δουλεύουσιν ἐν τῷ Χριστῷ καὶ κρύβονται ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, ἐὰν σημεία καὶ τέρατα δὲν κάμνουν ὡσὰν τώρα, ἀλλὰ πρακτικῇ ὁδῷ περιπατοῦν μετὰ ταπεινώσεως, μεγαλύτεροι ἀπὸ τοὺς τελοῦντας σημεῖᾳ θέλουν εὑρεθῆ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· διότι τότε δὲν θέλουν ἰδῆ τινα νὰ κάμνῃ σημεῖα καὶ θαύματα, ἵνα ἐκ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως ἀναζωπυρούμενοι οἱ ἄνθρωποι μὲ δυνατὴν προθυμίαν εἰσέλθουν εἰς τὸν ἀγῶνα, διότι θέλουν εἶναι ἐκεῖνοι ὅπου νὰ ποιμαίνουν καὶ νὰ ἐξουσιάζουν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἀδόκιμοι παντελῶς, νὰ μὴ γινώσκουν οὔτε μίαν ἐπιστήμην τῆς ἀρετῆς. Διότι θέλουν ἐκπέσει εἰς τὴν γαστριμαργίαν, φιλαργυρίαν καὶ κενοδοξίαν καὶ νὰ εἶναι περισσότερον σκάνδαλον τοῖς ἀνθρώποις καὶ οὐχὶ ὑπογραμμός, διὰ τοῦτο περισσότερον ἀμεληθήσεται ἡ ἀρετή· διότι τότε θέλει βασιλεύσει ἡ φιλαργυρία· καὶ οὐαὶ εἰς ἐκείνους ὅπου χαίρουν ὅτι ἔχουσι χρήματα πολλά· ὄνειδος γάρ ἔσονται οὗτοι Κυρίῳ τῷ Θεῷ καὶ δὲν θέλουν ἰδεῖ πρόσωπον Θεοῦ ζῶντος ὅτι μοναχὸς ἢ λαϊκὸς ὅπου δίδει εἰς τόκον τὸ ἀργύριον αὐτοῦ βυθῷ ταρτάρου καταποντισθήσεται, ὅτι δὲν προτιμᾷ νὰ κάμη αὐτὰ καρποφόρα Κυρίῳ τῷ Θεῷ διὰ τῆς ἐλεημοσύνης τῶν πενήτων».
Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἄγγελος τῷ Ἀββᾷ Μακαρίῳ καὶ κλίνας προς αὐτὸν τὴν κεφαλὴν εἶπεν· «εὐλόγησον, Πάτερ Ἅγιε συγχώρησόν με».
Τότε πεσὼν ὁ Γέρων προσεκύνησεν αὐτῷ λέγων· «πορεύου ἐν εἰρήνη, παράστηθι τῇ Ἁγίᾳ Τριάδι καὶ πρέσβευε ὑπὲρ ἐμοῦ».
Καὶ ἀναχωρήσας ὁ Ἄγγελος ἀπῆλθεν εἰς τὸν οὐρανόν. Ὁ δὲ Ἀββᾶς Μακάριος εὐχαριστήσας τῷ Θεῷ ὲπῆγεν εἰς τὸ κελλίον τοῦ καὶ διηγήθη εἰς τοὺς ἀδελφούς καὶ συνασκητὰς αὐτοῦ ὅσα εἶδε καὶ ἤκουσεν ἀπὸ τὸν Ἄγγελον, δοξάζων καὶ εὐλογῶν τὸν Θεόν.
ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΤΩ ΘΕΩ ΔΟΞΑ
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τώρα ποὺ ἔχεις διαβάσει αὐτὸ τὸ βιβλίο ἀντιλαμβάνεσαι πῶς σ΄ ἔχει προβληματίσει; Ἐμεῖς ἀπαντοῦμε χωρὶς δισταγμό· Ὁπωσδήποτε, ναί.
Ἡ λύση λοιπόν, μιὰ εἶναι· Νὰ αὐτοσυγκεντρωθεῖς, νὰ σκεφτεῖς ὅλο τὸ παρελθόν σου, νὰ σημειώσεις τὶς ἁμαρτίες σου, νὰ λυπηθεῖς γι᾽ αὐτές, νὰ μετανοήσεις εἰλικρινὰ καὶ νὰ πᾶς νὰ ἐξομολογηθεῖς. Γιατὶ αὐτὸ ποὺ σώζει τὸν ἄνθρωπο εἶναι ἡ μετάνοια καὶ ἡ ἐξομολόγηση, ποὺ σβύνει ὅλα ἁμαρτήματα ποὺ ἔχουν γράψει οἱ δαίμονες ἐναντίον μας.
Ὁ Μ. Βασίλειος, λέει, πὼς τὰ πονηρὰ πνεύματα παρατηροῦν τὴν ἔξοδο τῆς ψυχῆς μὲ τόσην ἄγρυπνη προσοχή, ποὺ δὲν παρατήρησαν ποτὲ ἐχθροὶ τὴν πόλη ποὺ πολιορκεῖται ἢ ληστὲς τὸ θησαυροφυλάκιο.
Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ὀνομάζει τὰ τελώνια ἐκεῖνα ἀγγέλους ἀπειλητικοὺς καὶ δυνάμεις ἀπότομες μὲ ὄψη φοβερά, στὸ ἀντίκρυσμα τῆς ὁποίας τρομοκρατεῖται ἡ ψυχή. Καὶ ἀλλοῦ ἀναφέρει ὅτι ἡ Ἱερὰ Γραφὴ τοὺς ὀνομάζει διῶκτες καὶ τελῶνες καὶ φορολόγους.
Τέλος ὁ ἅγιος Μακάριος ὁ Αἰγύπτιος, ἀναφέρει πῶς, ἂν ὁ ἀποθανὼν ἔφυγε ἀμετανόητος, ἔρχονται χοροὶ δαιμόνων καὶ ἄγγελοι ἀριστεροὶ καὶ δυνάμεις σκότους, ποὺ παραλαμβάνουν τῇ ψυχῇ του καὶ τὴν κρατοῦν στὸ δικό τους μέρος. Ἐνῶ τὸ ἐντελῶς ἀντίθετο συμβαίνει μ’ ἐκείνους ποὺ μετανόησαν, γιατὶ κοντὰ στοὺς ἁγίους δούλους
τοῦ Θεοῦ ὑπάρχουν ἀπὸ τώρα ἄγγελοι ποὺ παραμένουν ἐκεῖ καὶ πνεύματα ἅγια ποὺ περικυκλώνουν αὐτοὺς καὶ τοὺς φυλάττουν, κι ὅταν ἡ ψυχὴ τοὺς βγεῖ ἀπὸ τὸ σῶμα, τότε τὴν παραλαμβάνουν καὶ τὴν κρατοῦν στὸ δικό τοὺς μέρος.
Καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου μου τὴν ἀϑλίαν μου ψυχὴν περιέπουσα καὶ τὰς σκοτεινὰς ὄψεις τῶν πονηρῶν δαιμόνων πόῤῥω αὐτῆς ἀπελαύνουσα· ἐν δὲ τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς Κρίσεως, τῆς αἰωνίου με ῥυομένη κολάσεως, καὶ τῆς ἀποῤῥήτου δόξης τοῦ σοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν κληρονόμον με ἀποδεικνύουσα.
